TMK Madde 764 – Genel olarak

TMK Madde 764 metni

Kazanılması / Mülkiyetin nakli / Mülkiyetin saklı tutulması / Genel olarak

Madde 764

Başkasına devredilen bir malın mülkiyetinin saklı tutulması kaydı, ancak resmî şekilde yapılacak sözleşmenin devralanın yerleşim yeri noterliğinde özel siciline kaydedilmesiyle geçerli olur.

Hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapılamaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 764 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 688 inci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlıklarıyla birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki metinde, mülkiyeti saklı tutma anlaşmasının alıcının yerleşim yerindeki noter tarafından onaylanması ve sicile tescil edilmesi koşulu aranmıştır. Buna karşılık maddede, sözleşmenin herhangi bir noterde resmî şekilde düzenlenmesi, fakat alıcının yerleşim yeri noterliğinde sicile kaydedilmesi esası getirilmiştir. Resmî şekil, sözleşmeyi daha güvenilir hâle getirecektir. Bunun herhangi bir noterde düzenlenebilmesi ise, büyük bir kolaylık sağlar. Bu sözleşme, alıcının yerleşim yeri noterliğinde sicile kaydedilecektir. Alıcının durumunu öğrenmek isteyenler için en uygun yer burasıdır.

Hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapma gereği bulunmamaktadır. Çünkü hayvan satışlarında teslimsiz rehin tesisi imkânı vardır; böylece satış parası, teslimsiz rehinde güvence altına alınabilecektir (m. 940).

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi, satılıp teslim edilen taşınırın bedel ödenene kadar satıcıya ait kalmasını sağlar; bu madde geçerlilik şartlarını düzenler. Bu sözleşme özellikle bedeli sonradan veya taksitle ödenen satışlarda satıcıya güvence sağlar. Alıcı malı kullanır, ancak bedelin tamamı ödenene kadar malik satıcı olarak kalır.

Kaydın geçerli olması için iki şart vardır:

• Sözleşme resmî şekilde, yani noterde düzenlenmelidir. Gerekçeye göre sözleşme herhangi bir noterde düzenlenebilir.
• Sözleşme, alıcının yerleşim yerindeki noterliğin özel siciline kaydedilmelidir.

Bu şartlar yerine getirilmezse mülkiyeti saklı tutma kaydı geçersizdir ve mülkiyet, zilyetliğin devriyle alıcıya geçer (TMK m. 763). Gerekçeye göre eski Kanun sözleşmenin alıcının yerleşim yerindeki noterce onaylanmasını arıyordu; yeni düzenleme düzenlemeyi kolaylaştırmış, kaydı ise alıcının yerleşim yerinde tutmuştur. Gerekçe bunun nedenini, alıcının durumunu öğrenmek isteyenlerin bu bilgiye en kolay bu yerde ulaşabilmesi olarak açıklar.

Hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapılamaz. Gerekçe bu yasağı, hayvanlar üzerinde teslimsiz rehin kurulabilmesine dayandırır (TMK m. 940).

Mülkiyeti saklı tutma sözleşmesine dayanarak taksitle mal satan satıcının malı geri isteme hakkı TMK m. 765'te düzenlenmiştir.