TMK Madde 754 – Genel olarak

TMK Madde 754 metni

Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları / Kamu hukuku kısıtlamaları / Genel olarak

Madde 754

Taşınmaz mülkiyeti hakkının kamu yararı için kısıtlanması, özellikle yapı, yangın, doğal afetler ve sağlıkla ilgili kolluk hizmetlerine; orman ve yollara, deniz ve göl kıyılarındaki ana ve tali yollara sınır işaretleri ve nirengi noktaları konulmasına; toprağın iyileştirilmesine veya bölünmesine, tarım topraklarının veya yapıya özgü arsaların birleştirilmesine; eski eserler, doğal güzellikler, manzaralar, seyirlik noktaları ve ender doğa anıtları ile içmeler, ılıcalar, maden ve kaynak sularının korunmasına ilişkin mülkiyet kısıtlamaları, özel kanun hükümlerine tâbidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 754 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunda bu maddeyi karşılayan bir madde bulunmamaktadır. Madde İsviçre Medenî Kanununun 702 nci maddesinden alınmıştır.

Bu maddede sözü edilen konular için özel kanunlar yapılması zorunludur; eski eserlere ilişkin olarak bazı kanunlarımız vardır. Kamu yararını doğrudan doğruya ilgilendiren bu gibi konuların daha esaslı ve ayrıntılı bir biçimde düzenlemesi gerektiğinden, bunlara temel olmak üzere madde düzenlenmiştir.

İsviçre Medenî Kanununun bu maddeyi karşılayan 702 nci maddesinde "doğal afetler"e yer verilmemiştir. Ülke koşulları göz önünde tutulmak suretiyle doğal afetler de madde metnine eklenmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, taşınmaz mülkiyetinin kamu yararı için kısıtlanmasının özel kanunlarla düzenleneceğini öngörür ve bu kısıtlamaların başlıca alanlarını sayar. Maddenin bulunduğu bölüm, kamu hukukundan doğan mülkiyet kısıtlamalarına ayrılmıştır.

Madde şu alanları sayar:

• yapı, yangın, doğal afetler ve sağlıkla ilgili kolluk hizmetleri,
• orman ve yollara, deniz ve göl kıyılarındaki yollara sınır işaretleri ve nirengi noktaları konulması,
• toprağın iyileştirilmesi veya bölünmesi, tarım arazilerinin veya arsaların birleştirilmesi,
• eski eserler, doğal güzellikler, manzaralar ve ender doğa anıtları ile içmeler, ılıcalar, maden ve kaynak sularının korunması.

Madde kendisi doğrudan bir kısıtlama getirmez; bu alanlardaki kısıtlamaların özel kanunlara tâbi olduğunu belirtir. 3194 sayılı İmar Kanunu ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu bu alandaki başlıca kanunlardandır.

Kamu yararı için konulan kısıtlamalar sözleşmeyle kaldırılamaz ve değiştirilemez (TMK m. 731/3). Gerekçeye göre madde eski Kanunda yoktu ve İsviçre Medenî Kanunundan alınmıştır; İsviçre metninde bulunmayan "doğal afetler" Türkiye'nin koşulları göz önüne alınarak eklenmiştir.

Türkiye'de taşınmaz satın alacak kişilerin, bu kısıtlamaların tapu kaydında her zaman görünmeyebileceğini bilmesi gerekir. Taşınmazın imar durumu veya koruma alanında kalıp kalmadığı ilgili idareden ayrıca öğrenilmelidir.