TMK Madde 748 – Diğer geçit hakları

TMK Madde 748 metni

Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları / Komşu hakkı / Geçit hakları / Diğer geçit hakları

Madde 748

Taşınmaz malikinin taşınmazını işletme veya iyileştirme ya da taşınmazı üzerinde yapı yapma amacıyla komşu taşınmaza geçici olarak girme hakkı ile tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi, tomruk kaydırma yolu ve oluğu ve bunlara benzer diğer geçitler özel kanun hükümlerine tâbidir.

Özel kanun hükmü yoksa yerel âdet uygulanır.

Doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit hakları, tapu kütüğüne tescil edilmeksizin doğar. Ancak, bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 748 gerekçesi

Maddenin birinci ve ikinci fıkrasını karşılayan hükümler yürürlükteki Kanunumuzda mevcut değildir. Bu fıkralarda, İsviçre Medenî Kanununun 695 inci maddesi göz önünde tutularak zorunlu geçit dışında kalan geçici nitelikte geçitler ile kırsal alanlarda ihtiyaç duyulan diğer geçitlerin özel kanun hükümleri ile düzenleneceği, özel kanun hükmü yoksa yerel âdetin uygulanacağı belirtilmiştir. 1984 tarihli Öntasarıdan alınan maddenin birinci fıkrasında sayılan örneklere, 1971 tarihli Tasarıda da aynı maddede sayılmış bazı örnekler de eklenmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrası yürürlükteki Kanunun 672 nci maddesini karşılamaktadır. Ancak bu fıkra 672 nci maddenin aslı olan İsviçre Medenî Kanununun 696 ncı maddesi göz önünde tutulmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Bu fıkra ile doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit haklarının tescilsiz olarak doğduğu kabul edilmiştir. Bunlar arasında sürekli nitelikte olanların ise tapu kütüğünün beyanlar sütununda gösterilmesi öngörülmüştür.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, zorunlu geçit dışındaki geçit haklarını ve doğrudan kanundan doğan geçit haklarının tapuda nasıl gösterileceğini düzenler.

Birinci fıkra iki tür hakkı özel kanunlara bırakır:

• Malikin, kendi taşınmazını işletmek, iyileştirmek veya üzerinde yapı yapmak için komşu taşınmaza geçici olarak girme hakkı. Örneğin bir binanın dış cephesinin onarımı için komşu arsaya girilmesi gerekebilir.
• Tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi, tomruk kaydırma yolu ve oluğu gibi özellikle kırsal alanlarda ihtiyaç duyulan geçitler.

Bu konularda özel kanun hükmü yoksa yerel âdet uygulanır. Yerel âdet, belirli bir bölgede uzun süredir uyulan ve bağlayıcı kabul edilen uygulamadır. Gerekçeye göre birinci ve ikinci fıkra eski Kanunda bulunmayan yeni hükümlerdir.

Üçüncü fıkraya göre doğrudan kanundan kaynaklanan geçit hakları tapu kütüğüne tescil edilmeden doğar. Bu, kanuni kısıtlamaların tescil edilmeden etkili olduğu kuralının (TMK m. 731/1) bir uygulamasıdır. Bunlardan sürekli nitelikte olanlar tapu kütüğünün beyanlar sütununda gösterilir. Beyanlar sütunu, taşınmazla ilgili bilgi verici kayıtların yazıldığı bölümdür; buraya yapılan kayıt hakkı doğurmaz, yalnızca herkes tarafından görülebilmesini sağlar.

Taşınmazından genel yola çıkışı olmayan malikin komşusundan geçit istemesi TMK m. 747'de ayrıca düzenlenmiştir.