TMK Madde 747 – Zorunlu geçit

TMK Madde 747 metni

Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları / Komşu hakkı / Geçit hakları / Zorunlu geçit

Madde 747

Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.

Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.

Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 747 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 671 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde kaynak Kanunun 694 üncü maddesine uygun olarak üç fıkra hâline getirilmiş, konu ve kenar başlıklarıyla birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin birinci fıkrasında sözü edilen "genel yol", umuma (genele) açık olan yolu ifade etmektedir. Toplu yapılanmalardaki özel yollardan ayırt etmek için genel yol kavramı kullanılmıştır. Maddede malikin ödemesi gereken karşılık bilinçli bir şekilde "tazminat" olarak adlandırılmamıştır. Zira tazminat bir zararın karşılığıdır. Burada ise bir tazminat değil denkleştirme bedeli söz konusudur.

Maddenin birinci fıkrasında kullanılan "malik" deyimi paylı mülkiyetteki pay sahiplerini de içerecek genişliktedir. Paylı mülkiyette paydaşlardan birinin zorunlu geçit isteminde bulunması, diğer paydaşların yararına ve paylı mülkiyetin kullanılabilirliğini arttıran bir tasarruftur. Bu nedenle bu koşullarda paylı mülkiyette, paydaşlardan her biri de bu hükümden yararlanabilecektir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Taşınmazından genel yola yeterli çıkışı olmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu hakka zorunlu geçit denir. Yolu olmayan bir tarla veya arsa, ancak böyle bir geçitle kullanılabilir hâle gelir.

Şartlar şunlardır:

• Taşınmazın genel yola hiç çıkışı olmamalı veya mevcut çıkış yeterli olmamalıdır. Gerekçeye göre genel yol herkese açık olan yoldur; toplu konut alanlarındaki özel yollar bu anlamda genel yol sayılmaz.
• İstemde bulunan taşınmazın maliki olmalıdır. Gerekçeye göre paylı mülkiyette paydaşlardan her biri de geçit isteyebilir, çünkü bu istem diğer paydaşların da yararınadır.
• Geçit veren komşuya tam bir bedel ödenmelidir. Gerekçe, bu bedelin bir zararın karşılığı olan tazminat değil, bir denkleştirme bedeli olduğunu vurgular.

Geçidin kimden isteneceği de kurala bağlanmıştır. Önce, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre geçidi vermesi en uygun olan komşuya başvurulur. Örneğin bir arazi bölünmüş ve parçalardan biri yolsuz kalmışsa, geçidin eski bütünün diğer parçasından istenmesi bu ölçüte uygundur. Böyle bir komşu yoksa geçit, bundan en az zarar görecek komşudan istenir.

Geçidin yeri, genişliği ve kullanım biçimi iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir. Komşu geçidi kendiliğinden tanımazsa hak mahkeme kararıyla kurulur ve tapu kütüğüne irtifak hakkı olarak tescil edilir. Tescil edilen geçit, taşınmazı sonradan edinen malikler bakımından da geçerli olur.

Zorunlu geçit dışındaki geçit hakları TMK m. 748'de düzenlenmiştir.