TMK Madde 745 – Yükümlü taşınmaz malikinin menfaatinin korunması
TMK Madde 745 metni
Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları / Komşu hakkı / Mecra geçirilmesi / Yükümlü taşınmaz malikinin menfaatinin korunması
Madde 745
Yükümlü taşınmaz maliki, kendi menfaatinin hakkaniyete uygun bir biçimde gözetilmesini isteyebilir.
Arazinin üzerinden geçecek mecralarda olağanüstü durumlar varsa malik, bu mecraların üzerinden geçirileceği arazi parçasının uygun bir kısmının, zararını tam olarak karşılayacak bir bedelle satın alınmasını isteyebilir.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 745 gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 669 uncu maddesini karşılamaktadır.
Madde İsviçre aslı olan 692 nci maddeye uygun olarak iki fıkra hâline getirilmiş, kenar başlığı ile birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Maddenin ikinci fıkrasında öngörülen hâllerde, mecra geçirilecek taşınmazın kamulaştırılması söz konusu değildir. Burada gerçek kişiler lehine kurulan mecralarda, satın alınmasını isteme hakkı düzenlenmiştir. Maddede bu hak "olağanüstü durumların varlığına" bağlanmıştır. Olağanüstü durumların bulunduğu hâllerde haklı sebepler vardır. Bu nedenle 1984 tarihli Öntasarıda olduğu gibi "olağanüstü durumlar haklı gösterirse" şeklindeki ifadede yer alan "haklı gösterirse" unsuruna ayrıca yer vermeye gerek görülmemiştir.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Bu madde, arazisinden komşunun mecrası geçirilmek zorunda kalan malikin menfaatlerinin nasıl korunacağını düzenler. TMK m. 744 malike mecraya katlanma yükümlülüğü getirir; bu madde ise bu yükün malik için hakkaniyete uygun biçimde sınırlanmasını sağlar.
Yükümlü malik, mecranın geçirilmesinde kendi menfaatinin hakkaniyete uygun biçimde gözetilmesini isteyebilir. Örneğin mecranın arazinin kullanımını en az etkileyecek yerden geçirilmesi istenebilir. Mecranın yeri ve yapılış biçimi belirlenirken iki tarafın menfaati birlikte değerlendirilir.
Mecralar arazinin üzerinden geçecekse ve olağanüstü durumlar varsa, malik mecranın geçeceği arazi parçasının uygun bir kısmının, zararını tamamen karşılayacak bir bedelle satın alınmasını isteyebilir. Böylece malik, mecra nedeniyle kullanımı ve değeri ciddi biçimde azalan bir parçayı elinde tutmak zorunda kalmaz.
Gerekçeye göre burada bir kamulaştırma söz konusu değildir; özel kişiler lehine kurulan mecralarda malike tanınan bir satın alınmasını isteme hakkı düzenlenmiştir. Olağanüstü durumların varlığı aynı zamanda haklı sebep sayıldığından, ayrıca "haklı gösterme" şartı aranmamıştır.
Durum değişirse mecranın yerinin değiştirilmesi TMK m. 746'da düzenlenmiştir.