TMK Madde 735 – Sözleşmeden doğan önalım hakkı

TMK Madde 735 metni

Taşınmaz mülkiyetinin kısıtlamaları / Devir hakkının kısıtlamaları / Sözleşmeden doğan önalım hakkı

Madde 735

Tapu kütüğüne şerh verilen sözleşmeden doğan önalım hakkı, şerhte belirtilen sürede ve belirtilen koşullara göre her malike karşı kullanılabilir. Kütükte koşullar belirtilmemişse taşınmazın üçüncü kişiye satışındaki koşullar esas alınır.

Şerhin etkisi her durumda, şerhin verildiği tarihin üzerinden on yıl geçmekle sona erer.

Yasal önalım hakkının kullanılmasına ve vazgeçmeye ilişkin hükümler sözleşmeden doğan önalım hakkında da uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 735 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 658 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrası yürürlükteki metnin birinci ve ikinci fıkraları esas alınarak düzenlenmiştir.

İkinci fıkra, şerhin etki süresini belirlemektedir ve yürürlükteki metinde öngörülen süreye uymaktadır.

Maddenin üçüncü fıkrasında, yasal önalım hakkının kullanılmasına ve vazgeçmeye ilişkin hükümlerin, sözleşmeden doğan önalım hakkında da uygulanacağı bu hükümlere yollama yapılmak suretiyle belirtilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, sözleşmeyle kurulan ve tapu kütüğüne şerh verilen önalım hakkının kime karşı, hangi süre içinde ve hangi koşullarla kullanılabileceğini düzenler.

Yasal önalım hakkı yalnız paydaşlara tanınır (TMK m. 732). Sözleşmeden doğan önalım hakkı ise malik ile herhangi bir kişi arasında yapılan sözleşmeyle kurulur. Örneğin bir taşınmazın maliki, komşusuna veya kiracısına, taşınmazı satarsa öncelikle onun satın alabileceğini sözleşmeyle tanıyabilir.

Bu hak sözleşmeden doğduğu için kişisel niteliktedir. Tapu kütüğüne şerh verilince taşınmaz üzerinde sonradan hak kazanan kişilere karşı da ileri sürülebilir (TMK m. 1009). Şerh verilmiş hak, şerhte belirtilen süre içinde ve belirtilen koşullara göre taşınmazın her malikine karşı kullanılabilir. Şerhte bedel gibi koşullar gösterilmemişse, taşınmazın üçüncü kişiye satışındaki koşullar esas alınır.

Şerhin etkisi, şerhin verildiği tarihten itibaren on yıl geçince her durumda sona erer. Taraflar daha uzun bir süre kararlaştırmış olsalar bile şerhin üçüncü kişilere karşı etkisi on yılla sınırlıdır. Gerekçeye göre bu süre eski Kanundaki süreyle aynıdır.

Üçüncü fıkraya göre yasal önalım hakkının kullanılmasına ve bu haktan vazgeçmeye ilişkin hükümler burada da uygulanır. Hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır ve bedel hâkimin verdiği kesin süre içinde nakden yatırılır (TMK m. 734). Belirli bir satışta hakkı kullanmaktan vazgeçme yazılı şekle tâbidir (TMK m. 733/2).

Alım ve geri alım hakları için benzer bir düzen TMK m. 736'da yer alır.