TMK Madde 727 – Mecralar

TMK Madde 727 metni

Taşınmaz mülkiyetinin içeriği / Arazideki yapılar / Mecralar

Madde 727

Su, gaz, elektrik ve benzerlerinin mecraları, işletmenin bulunduğu taşınmazın dışında olsalar bile, aksine bir düzenleme olmadıkça o işletmenin eklentisi ve işletme malikinin malı sayılır.

Komşuluk hukukunun gerektirdiği hâller dışında bir taşınmazın böyle bir mecra ile aynî hak olarak yüklenmesi, ancak bir irtifak hakkı kurulması suretiyle olabilir.

İrtifak hakkı, mecra dışarıdan görülmüyorsa tapu kütüğüne tesciliyle, dışarıdan görülüyorsa noterce düzenlenecek sözleşmeye dayanılarak mecranın yapılmasıyla doğar.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 727 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 653 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde İsviçre Medenî Kanununun 676 ncı maddesinde olduğu gibi üç fıkra hâline getirilmiş, anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Birinci fıkrada, yürürlükteki maddede yer alan "sınai teşebbüs" ifadesi yerine "işletme" sözcüğü kullanılmış ve mecraların o işletmenin eklentisi ve işletme malikinin malı sayılması esası kabul edilmiştir.

Maddenin ikinci fıkrası İsviçre Medenî Kanununun 676 ncı maddesinin ikinci fıkrası esas alınmak suretiyle kaleme alınmıştır. Bu hükme göre komşuluk hukukunun gerektirdiği hâller dışında, bir taşınmazın böyle bir mecra ile aynî hak olarak yüklenmesi, ancak bir irtifak hakkı kurulması suretiyle olabilecektir.

Maddenin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle, mecranın dışarıdan görüldüğü hâllerde, mecra irtifakının ancak noterce düzenlenecek bir sözleşme ile kurulabileceği esası getirilmiştir. Maddede bu irtifakın, taraflar arasında noterce sözleşmenin düzenlenmesiyle değil, bu sözleşmeye dayanılarak mecranın yapılmasıyla kurulabileceği esası getirilmiştir. Bunun sonucu olarak taraflar arasında noterce sözleşmenin düzenlenmesine rağmen, mecra kurulmamışsa irtifak hakkı doğmayacaktır.

Mecranın dışarıdan görülmediği hâllerde ise, irtifak hakkının tapu kütüğüne tescil ile kurulabileceği esası yürürlükteki metinde olduğu gibi korunmuş ve tekrar edilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, su, gaz, elektrik gibi şeylerin iletildiği mecraların kime ait olduğunu ve başkasının taşınmazından geçen bir mecra için aynî hakkın nasıl kurulacağını düzenler. Mecra; boru, kablo, kanal gibi iletim tesisidir.

Mecralar, işletmenin bulunduğu taşınmazın dışında olsalar bile, aksine bir düzenleme yoksa o işletmenin eklentisi ve işletme malikinin malı sayılır. Bu nedenle başkasının arazisinden geçen bir boru hattı, geçtiği arazinin bütünleyici parçası olmaz ve arazi malikine ait sayılmaz. Gerekçeye göre eski metindeki "sınai teşebbüs" ifadesi yerine daha geniş olan "işletme" kelimesi kullanılmıştır.

Bir taşınmazın mecra ile aynî hak olarak yüklenmesi, komşuluk hukukunun gerektirdiği hâller dışında ancak irtifak hakkı kurularak olur. Komşuluk hukukundan doğan mecra geçirme yükümlülüğü TMK m. 744'te düzenlenmiştir.

İrtifak hakkının doğuşu, mecranın dışarıdan görülüp görülmemesine göre değişir:

• Mecra dışarıdan görülmüyorsa, örneğin toprağın altından geçiyorsa, hak tapu kütüğüne tescil ile doğar.
• Mecra dışarıdan görülüyorsa, noterde düzenlenen bir sözleşme gerekir ve hak, bu sözleşmeye dayanılarak mecranın fiilen yapılmasıyla doğar.

Gerekçenin vurguladığı gibi, noterde sözleşme yapılmış ama mecra kurulmamışsa irtifak hakkı doğmaz. Görünür mecralarda noter sözleşmesi şartı eski Kanuna göre yenidir; görünmeyen mecralarda tescil şartı ise eskisi gibi korunmuştur.