TMK Madde 722 – Mülkiyet ilişkisi
TMK Madde 722 metni
Taşınmaz mülkiyetinin içeriği / Arazideki yapılar / Arazi ve yapı malzemesi / Mülkiyet ilişkisi
Madde 722
Bir kimse kendi arazisindeki yapıda başkasının malzemesini ya da başkasının arazisindeki yapıda kendisinin veya bir başkasının malzemesini kullanırsa, bu malzeme arazinin bütünleyici parçası olur.
Ancak, sahibinin rızası olmaksızın kullanılmış olan malzemenin sökülmesi aşırı zarara yol açmayacaksa, malzeme sahibi, gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere bunların sökülüp kendisine verilmesini isteyebilir.
Aynı koşullar altında arazinin maliki de, rızası olmaksızın yapılan yapıda kullanılan malzemenin, gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere sökülüp kaldırılmasını isteyebilir.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 722 gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 648 inci maddesini karşılamaktadır.
Madde kaynak Kanuna uygun olarak üç fıkra hâline getirilmiş, konu ve kenar başlıklarıyla birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Böylece yürürlükteki Kanunun 648 inci maddesinin birinci fıkrası İsviçre Medenî Kanununda olduğu gibi iki fıkra hâline getirilmiştir.
Yürürlükteki madde yapının, malzeme sahibi tarafından başkasının arazisi üzerine veya başkasının malzemeleriyle kendi arazisi üzerine yapılabileceğini öngörmektedir. Oysa, yapının bir üçüncü kişi tarafından başka birisine ait arazi üzerinde, başkasının malzemeleriyle yapılabileceği olasılığı da bulunmaktadır. Bu nedenle madde, tüm olasılıkları karşılayacak biçimde düzenlenmiştir.
Yürürlükteki maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesindeki "masarifi arsa sahibine ait" ifadesi yanlış olarak Medenî Kanuna geçmiş bulunduğundan, yerine "gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere" sözcükleri konulmuştur. Zira yapıyı yaptıran kimse, arazinin maliki olabileceği gibi, bir üçüncü kişi veya malzemelerin sahibi de olabilir. Bütün bu durumlarda sökme giderlerinin yapıyı yaptırana yüklenmesi gerekir. Başka bir anlatımla, malzeme sahibinin rızası olmaksızın o malzemelerle bir arazi üzerine yapı yaptıran kimse, doğrudan doğruya o arazinin maliki olabileceği gibi, bir üçüncü kişi de olabilir. İşte bu olasılıkların ikisini de kapsamak üzere "malzeme sahibi, gideri yapıyı yaptırana ait olmak üzere bunların sökülüp kendisine verilmesini isteyebilir." denilmesi daha uygun bulunmuştur.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Bu madde, bir arazideki yapıda başkasına ait malzeme kullanıldığında ya da başkasının arazisine yapı yapıldığında malzemenin kime ait olacağını düzenler. Kural olarak malzeme, arazinin bütünleyici parçası olur ve arazi malikinin mülkiyetine geçer. Bütünleyici parça, asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmeden, zarara uğratılmadan veya yapısı değiştirilmeden ondan ayrılamayan parçadır (TMK m. 684).
Madde üç durumu kapsar: kişinin kendi arazisindeki yapıda başkasının malzemesini kullanması, başkasının arazisindeki yapıda kendi malzemesini kullanması ve başkasının arazisindeki yapıda üçüncü bir kişinin malzemesini kullanması. Gerekçeye göre son ihtimal eski metinde yoktu ve bu nedenle eklendi.
Malzeme sahibinin rızası alınmamışsa ve sökme aşırı bir zarara yol açmayacaksa malzeme sahibi, malzemenin sökülüp kendisine verilmesini isteyebilir. Aynı şartlarla, rızası olmadan arazisine yapı yapılan arazi maliki de malzemenin sökülüp kaldırılmasını isteyebilir.
Her iki hâlde sökme giderleri yapıyı yaptıran kişiye aittir. Yapıyı yaptıran; arazi maliki, malzeme sahibi veya bir üçüncü kişi olabilir. Gerekçeye göre eski Kanundaki "masarifi arsa sahibine ait" ifadesi hatalı olduğu için bu şekilde değiştirilmiştir.
Malzeme sökülmezse ödenecek tazminat TMK m. 723'te, yapının değeri arazinin değerini açıkça aşıyorsa arazinin mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesi TMK m. 724'te düzenlenmiştir. Başkasının arazisine dikilen fidanlar için de aynı kurallar uygulanır (TMK m. 729).