TMK Madde 698 – Paylaşma istemi

TMK Madde 698 metni

Birlikte mülkiyet / Paylı mülkiyet / Paylı mülkiyetin sona ermesi / Paylaşma istemi

Madde 698

Hukukî bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.

Paylaşmayı isteme hakkı, hukukî bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.

Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 698 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 627 nci maddesini karşılamaktadır.

İsviçre Medenî Kanununun 650 nci maddesi göz önüne alınarak düzenlenmiştir. Yürürlükteki maddenin "Müşterek mülkiyetin nihayeti" şeklindeki konu başlığı "Paylı mülkiyetin sona ermesi" şeklinde değiştirilmiştir. Zira düzenlenmek istenen konu, paylaşma yoluyla sona ermedir. Kenar başlıktaki "dava" sözcüğü yerine de "istem" sözcüğü konulmuştur. Paydaşlar dava açmadan da kendi aralarında paydaşlardan birinin istemi üzerine paylaşma yapabilirler. İstem sözcüğü, bu anlamda davayı da içine alan daha geniş bir ifadedir. Bu sebeple tercih edilmiştir.

Madde üç fıkra hâlinde düzenlenmiş ve ikinci fıkra ile, kaynak Kanuna uygun olarak, taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmelerin resmî şekilde yapılması ve bunun tapu kütüğüne şerh verilebilmesi öngörülmüştür. Böylece söz konusu sözleşmelerin, sonraki paydaşlara etkili olmasının nasıl sağlanacağı hususunda yürürlükteki Kanundan doğan tereddütlere son verilmiştir.

Maddenin son fıkrasında, uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamayacağı öngörülerek yürürlükteki maddenin son cümlesi tekrar edilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Her paydaşın paylı mülkiyetin sona erdirilmesini, yani ortak malın paylaşılmasını isteme hakkını ve bu hakkın sınırlarını düzenler.

Paylı mülkiyet kalıcı bir zorunluluk değildir. Paydaşlardan her biri, diğerlerinin rızası olmasa da, ortaklığın sona erdirilmesini isteyebilir. Uygulamada bu istem, "ortaklığın giderilmesi" ya da eski deyimle "izale-i şuyu" davası olarak bilinir. Paydaşlar mahkemeye gitmeden kendi aralarında da paylaşma yapabilir; Kanunun "dava" yerine "istem" sözcüğünü kullanması bu nedenledir.

Paylaşma isteme hakkı iki durumda kullanılamaz:

• Paydaşlar bir hukukî işlemle, örneğin aralarındaki sözleşmeyle, paylı mülkiyeti sürdürmeyi üstlenmişse,
• Paylı mal sürekli bir amaca özgülenmişse; örneğin birkaç taşınmazın ortak kullanımına ayrılmış bir yol veya kuyu gibi.

Paylaşma hakkı sözleşmeyle sınırlandırılabilir, ancak bu sınırlama en fazla on yıl için yapılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin sürdürülmesine ilişkin sözleşme resmî şekilde yapılmalıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Şerh, sözleşmenin payı sonradan devralanları da bağlamasını sağlar.

Üçüncü fıkraya göre paylaşma uygun olmayan bir zamanda istenemez. Örneğin ekili bir tarlanın hasattan hemen önce paylaşılmasını istemek bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 4). Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak 2023 yılından bu yana dava şartıdır. Paylaşmanın aynen bölme veya satış yoluyla nasıl yapılacağı TMK m. 699'da düzenlenmiştir.

Miras yoluyla elbirliği mülkiyetiyle sahip olunan mallarda da paylaşma bu kurallara göre yapılır (TMK m. 642, 703). Yurt dışında yaşayan mirasçılar, Türkiye'deki ortak taşınmazın paylaşılmasını bir vekil aracılığıyla isteyebilir.