TMK Madde 696 – Paydaşın çıkarılması

TMK Madde 696 metni

Birlikte mülkiyet / Paylı mülkiyet / Paydaşlıktan çıkarma / Paydaşın çıkarılması

Madde 696

Kendi tutum ve davranışlarıyla veya malın kullanılmasını bıraktığı ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin tutum ve davranışlarıyla diğer paydaşların tamamına veya bir kısmına karşı olan yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen paydaş, bu yüzden onlar için paylı mülkiyet ilişkisinin devamını çekilmez hâle getirmişse, mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılabilir.

Davanın açılması, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesine bağlıdır.

Hâkim, çıkarma istemini haklı gördüğü takdirde, çıkarılacak paydaşın payını karşılayacak kısmı maldan ayırmaya olanak varsa, bu ayırmayı yaparak ayrılan parçanın paylı mülkiyetten çıkarılana özgülenmesine karar verir.

Aynen ayrılmasına olanak bulunmayan maldaki payın dava tarihindeki değeriyle kendilerine devrini isteyen paydaş veya paydaşlar bu istemlerini paydaşlıktan çıkarma istemi ile birlikte ileri sürmek zorundadırlar. Hâkim, hüküm vermeden önce re'sen belirleyeceği uygun bir süre içinde pay değerinin ödenmesine veya tevdiine karar verir. Davanın kabulü hâlinde payın istemde bulunan adına tesciline hükmolunur.

Payı karşılayacak kısım maldan aynen ayrılamaz ve bu payı isteyen paydaş da bulunmazsa hâkim, davalıya payını devretmesi için bir süre belirler ve bu süre içinde devredilmeyen payın açık artırmayla satışına karar verir. Satış kararı, cebrî icra yoluyla paraya çevirmeye ilişkin hükümler uyarınca yerine getirilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 696 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun, 626a maddesinden alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlığıyla birlikte anlaştırılmak ve terim birliği sağlanmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Kaynak Kanunun 649b maddesi, bu maddeyi karşılamaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Diğer paydaşlara karşı yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen ve paylı mülkiyeti çekilmez hâle getiren paydaşın mahkeme kararıyla ortaklıktan çıkarılmasını düzenler.

Paydaşlıktan çıkarma için şu şartlar aranır:

• Paydaş, diğer paydaşların tamamına veya bir kısmına karşı yükümlülüklerini ağır biçimde çiğnemiş olmalıdır.
• Bu ihlal, paydaşın kendi davranışlarından veya malı kullanmaya bıraktığı ya da davranışlarından sorumlu olduğu kişilerin (örneğin kiracısının veya aile bireylerinin) davranışlarından kaynaklanabilir.
• İhlal yüzünden diğerleri için paylı mülkiyetin sürdürülmesi çekilmez hâle gelmiş olmalıdır.

Ortak malı sürekli olarak zarara uğratan, diğer paydaşları malı kullanmaktan şiddet veya tehditle alıkoyan paydaş bu duruma örnek olabilir.

Davayı açmak için, aksi kararlaştırılmamışsa, paydaşların pay ve paydaş çoğunluğuyla karar alması gerekir. Hâkim istemi haklı görürse üç yoldan birine başvurur:

• Malın çıkarılan paydaşın payını karşılayacak bir kısmı aynen ayrılabiliyorsa, o kısım ayrılarak çıkarılan paydaşa verilir.
• Aynen ayırma mümkün değilse ve paydaşlardan biri veya birkaçı payın kendilerine devrini istemişse, pay dava tarihindeki değeri üzerinden istekte bulunan adına tescil edilir. Bu istem çıkarma istemiyle birlikte ileri sürülmelidir. Hâkim hüküm vermeden önce pay değerinin uygun bir süre içinde ödenmesine veya mahkemeye yatırılmasına karar verir.
• Payı isteyen kimse yoksa hâkim, çıkarılan paydaşa payını devretmesi için süre verir. Bu süre içinde devredilmeyen pay açık artırmayla satılır. Satış, cebrî icra yoluyla paraya çevirmeye ilişkin kurallara göre yapılır.

Çıkarılan paydaş payının karşılığını alır; mülkiyet hakkı elinden karşılıksız alınmaz. Benzer kurallar, pay üzerinde intifa gibi hakları olan kişiler için de uygulanır (TMK m. 697).