TMK Madde 63 – Kural

TMK Madde 63 metni

Üyelik / Kazanılması / Kural

Madde 63

Hiç kimse, bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 63 gerekçesi

Toplantı ve dernek kurma hakkı temel hak ve özgürlüklerdendir. Nitekim, Anayasanın 33 üncü maddesi bu özgürlüğü temel haklar arasında düzenlemiştir.

Madde bir derneğe üyelik konusunu bu anlayışla düzenlemekte ve bunu kişinin iradesine bağlamaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, hiç kimsenin bir derneğe üye olmaya ve hiçbir derneğin de birini üye olarak kabul etmeye zorlanamayacağını düzenler.

Hüküm iki yönlüdür. Kişi bakımından dernek özgürlüğünün olumsuz yönünü korur: Kimse bir derneğe katılmak zorunda bırakılamaz. Anayasanın 33. maddesi de hiç kimsenin bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamayacağını öngörür. Üyelikten ayrılma bakımından aynı ilke TMK m. 66'da tekrarlanır.

Dernek bakımından ise üyeliğe kabul, derneğin kendi kararına bağlıdır. Kanunun ve tüzüğün aradığı şartları taşıyan biri başvursa bile dernek onu kabul etmek zorunda değildir. Başvuru yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır ve sonuç yazıyla bildirilir (TMK m. 64). Üyeliğe kabul konusunda son kararı genel kurul verir (TMK m. 80).

Derneğe kimlerin üye olabileceği tüzükte gösterilen üyelik koşullarına göre belirlenir (TMK m. 58). Fiil ehliyetine sahip her gerçek kişi ile tüzel kişiler derneklere üye olma hakkına sahiptir (TMK m. 64). Ancak bu genel hak, belirli bir derneğin başvuruyu kabul etmesini zorunlu kılmaz.

Üye olduktan sonra ise kişi, diğer üyelerle eşit haklara sahiptir. Dernek, üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez (TMK m. 68).

Gerekçe, maddeyi Anayasanın 33. maddesinde güvence altına alınan dernek özgürlüğüne dayandırır ve üyeliği kişinin iradesine bağlar.