TMK Madde 59 – Kazanma anı

TMK Madde 59 metni

Kuruluşu / Tüzel kişiliğin kazanılması / Kazanma anı

Madde 59

Dernekler, kuruluş bildirimini, dernek tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine verdikleri anda tüzel kişilik kazanırlar.

Kuruluş bildiriminin içeriği ve gerekli belgelerin nelerden ibaret olduğu, yönetmelikte gösterilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 59 gerekçesi

Maddede derneklerin tüzel kişilik kazanması ve özellikle tüzel kişiliğin hangi anda kazanılmış olacağı düzenlenmektedir.

Birinci fıkrada derneklerin tüzel kişilik kazanma anı, kuruluş bildirimi, dernek tüzüğü ve gerekli belgelerin yerleşim yerindeki en büyük mülkî amire verildiği an olarak öngörülmektedir. Bu itibarladır ki, derneklerin tüzel kişilik kazanmasında "normatif bildirim sistemi" benimsenmiş olmaktadır. Böylece de yürürlükteki Kanunun kabul etmiş olduğu "serbest kuruluş sistemi" değiştirilmiş olmaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, derneğin tüzel kişiliği hangi anda kazandığını belirler: Kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin mülkî amire verildiği an.

Dernek kurmak için izin alınmaz (TMK m. 57). Kurucular, derneğin yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine başvurur. İl merkezinde bu makam vali, ilçede kaymakamdır. Belgeler teslim edildiği anda dernek tüzel kişilik kazanır. İdarenin ayrıca onay vermesi veya bir sürenin geçmesi beklenmez.

Gerekçe bu sisteme "normatif bildirim sistemi" adını verir. Kanun derneğin kurulması için gereken şartları önceden belirler; kurucular bu şartlara uygun bildirimi yapınca tüzel kişilik doğar. Uygunluk denetimi sonradan yapılır: Mülkî amir belgeleri altmış gün içinde inceler, eksiklik veya kanuna aykırılık varsa giderilmesini ister, giderilmezse durumu fesih davası açılması için Cumhuriyet savcılığına bildirir (TMK m. 60). Gerekçeye göre bu düzenleme, 743 sayılı eski Medenî Kanunun kabul ettiği "serbest kuruluş sistemi"nin yerini almıştır.

Kuruluş bildiriminin içeriği ve hangi belgelerin verileceği yönetmelikte gösterilir. Bu konudaki ayrıntılar Dernekler Yönetmeliğinde düzenlenmiştir.

Tüzel kişilik kazanılınca dernek hak ehliyetine sahip olur. Kendi adına işlem yapabilmesi ise zorunlu organlarını oluşturmasına bağlıdır (TMK m. 49). Dernek ilk genel kurul toplantısını yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmakla yükümlüdür (TMK m. 62).

Vakıflar bakımından sistem farklıdır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil edildiği anda tüzel kişilik kazanır (TMK m. 102).