TMK Madde 571 – Hak düşürücü süreler

TMK Madde 571 metni

Tenkis davası / Hak düşürücü süreler

Madde 571

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.

Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar.

Tenkis iddiası, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 571 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 513 üncü maddesini karşılamaktadır.

Bu maddede öngörülen sürenin zamanaşımı süresi olduğu kabul edilmiş, ayrıca tenkis davasının, vasiyetlerin açılmasından, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından itibaren beş yılda zamanaşımına uğrayacağı öngörülmüştür.

Öğretide, maddede öngörülen sürenin zamanaşımı değil, hak düşürücü süre olduğu kabul edilmektedir. İsviçre Federal Mahkemesi de yayımlanan kararında (98 II 176) bu sürenin hak düşürücü süre olduğunu kabul etmiştir.

Bu nedenlerle, maddenin hem kenar başlığı hem de içeriği itibarıyla değiştirilerek, buradaki sürenin hak düşürücü süre olduğu vurgulanmıştır.

Öte yandan maddede öngörülen beş yıllık hak düşürücü süre İsviçre Medenî Kanununun 533 üncü maddesindeki aslına uygun olarak on yıl olarak değiştirilmiştir.

Maddenin diğer hükümleri anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmış, hüküm değişikliği yapılmamıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde on yıl içinde açılmalıdır; madde bu hak düşürücü süreleri düzenler.

Hak düşürücü süre geçince dava hakkı tamamen sona erer ve hâkim bunu kendiliğinden dikkate alır. Tenkis davası için iki süre öngörülmüştür; hangisi önce dolarsa dava hakkı o tarihte düşer:

• Mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl. Öğrenme, mirasçının tasarrufun varlığını ve bunun kendi saklı payını zedelediğini bilmesidir.
• Her hâlde, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması, yani mirasbırakanın ölümü tarihinden başlayarak on yıl. Miras sözleşmeleri ve sağlararası kazandırmalar için süre ölüm tarihinden işler.

İptal davasından farklı olarak burada davalının iyiniyetli olup olmamasına göre farklı bir süre öngörülmemiştir (karşılaştırınız TMK m. 559).

İkinci fıkra özel bir durumu düzenler. Mirasbırakanın sonraki bir tasarrufu iptal edilince önceki bir tasarrufu yeniden uygulanır hâle gelebilir. Örneğin ikinci vasiyetname iptal edilince birinci vasiyetname geçerli olabilir. Saklı payın bu önceki tasarrufla zedelenip zedelenmediği ancak iptal kararıyla anlaşılacağından, tenkis süreleri iptal kararının kesinleştiği tarihten başlar.

Üçüncü fıkraya göre tenkis iddiası def'i yoluyla, yani savunma olarak her zaman ileri sürülebilir. Örneğin vasiyet alacaklısı süreler geçtikten sonra mirasçılardan vasiyet edilen malın teslimini isterse, saklı payı zedelenen mirasçı tenkis iddiasını bu davada savunma olarak ileri sürebilir. Bu savunma süreye bağlı değildir. Ancak malı zaten teslim etmiş olan mirasçının geri istemesi için süresi içinde dava açması gerekir.

Yurt dışında yaşayan mirasçılar tasarruftan geç haberdar olabilir. Bir yıllık süre öğrenme tarihinden işler, ama on yıllık süre öğrenmeye bakılmaksızın dolar.

Gerekçeye göre 743 sayılı eski Kanunda bu süre zamanaşımı olarak düzenlenmişti ve üst sınır beş yıldı; yeni Kanun süreyi hak düşürücü süre olarak düzenlemiş ve on yıla çıkarmıştır.