TMK Madde 57 – Dernek kurma hakkı

TMK Madde 57 metni

Kuruluşu / Dernek kurma hakkı

Madde 57

Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.

Dernek kurucularının fiil ehliyetine sahip olması gerekir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 57 gerekçesi

Anayasamızda dernek kurma özgürlüğü kişinin hakları ve ödevleri başlıklı bölümde temel haklar arasında sayılmış, böylece anayasal güvence altına alınmıştır. Anayasanın 33 üncü maddesinin birinci fıkrası, birinci fıkra olarak aynen alınmıştır; bu bakımdan anılan Anayasa hükmünün gerekçesi burada da geçerli olacaktır.

Bu maddede, dernek özgürlüğünün olumlu bir görünümü olan dernek kurma hakkı düzenlenmiştir.

Maddedeki "herkes" sözü ile, Anayasanın 33 üncü maddesinde olduğu gibi gerçek kişiler kastedilmiştir. Dernek kurucusu olacak gerçek kişilerin fiil ehliyetine sahip olmaları yeterli sayılmıştır. Dernek kurucu üyesi olabilmek için kişinin ergin olması, ayırt etme gücüne sahip bulunması ve kısıtlı olmaması gerekir. Dernek kurucusu olabilmek için kişinin mutlaka onsekiz yaşını tamamlaması şartı aranmamış; ergin kılınma (m. 12) veya evlenmeyle ergin olanların (m. 11) onsekiz yaşını tamamlamadıkları hâlde, kurucu olabilmelerine olanak tanınmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, herkesin önceden izin almadan dernek kurabileceğini ve dernek kurucularının fiil ehliyetine sahip olması gerektiğini düzenler.

Dernek kurma hakkı, Anayasanın 33. maddesiyle güvence altına alınmış bir temel haktır. Gerekçeye göre birinci fıkra, Anayasanın bu maddesinin birinci fıkrasından aynen alınmıştır. "Önceden izin almaksızın" ifadesi, dernek kurmak için idarenin onayının beklenmeyeceği anlamına gelir. Kurucular kuruluş bildirimini ve belgeleri mülkî amire verir ve dernek bu anda tüzel kişilik kazanır (TMK m. 59). İdare yalnızca sonradan inceleme yapar; eksiklik veya kanuna aykırılık görürse giderilmesini ister, giderilmezse durumu fesih davası açılması için Cumhuriyet savcılığına bildirir (TMK m. 60).

İkinci fıkraya göre kurucuların fiil ehliyeti bulunmalıdır. Gerçek kişi bakımından bu, ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı olmamak demektir (TMK m. 10). Erginlik kural olarak on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Ancak evlenen küçük de ergin olur (TMK m. 11) ve on beş yaşını dolduran küçük mahkeme kararıyla ergin kılınabilir (TMK m. 12). Gerekçe, bu kişilerin on sekiz yaşını doldurmamış olsalar da dernek kurucusu olabileceklerini açıkça belirtir.

Gerekçe "herkes" sözcüğüyle gerçek kişilerin kastedildiğini söyler. Ancak 2003 yılında TMK m. 56'da yapılan değişiklikle tüzel kişiler de dernek kurucusu olabilir hâle gelmiştir. Tüzel kişinin fiil ehliyeti, gerekli organlarına sahip olmasına bağlıdır (TMK m. 49).

Bu madde dernek kurma hakkını düzenler. Derneğe üye olma hakkı ve üyelik koşulları TMK m. 63 ve 64'te, Türkiye'de yerleşme hakkına sahip yabancıların dernek kurma hakkı ise TMK m. 93'te yer alır.