TMK Madde 56 – Tanımı
TMK Madde 56 metni
Kuruluşu / Tanımı
Madde 56
Dernekler, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır.4
Hukuka veya ahlâka aykırı amaçlarla dernek kurulamaz.
Değişiklik notları
- 30/7/2003 tarihli ve 4963 sayılı Kanunun 31 inci maddesiyle bu fıkrada geçen “en az yedi gerçek kişinin” ibaresi, “gerçek veya tüzel en az yedi kişinin” olarak değiştirilmiştir. ↩
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 56 gerekçesi
Bu maddede derneğin tanımı yapılmıştır. Yürürlükteki Kanun 53 ilâ 72 nci maddelerinde dernek kurumunu düzenlemiş; fakat dernek tanımına yer vermemiştir.
Bu maddede, 2908 sayılı Dernekler Kanununun 1 inci maddesinde yer alan düzenleme ve yürürlükteki Kanunun 53 üncü maddesi birlikte ele alınmış; doktrinde ileri sürülen görüşlerden yararlanılarak dernek kavramı yeniden tanımlanmıştır. Böylece dernek kavramının, benzer kavramlardan, örneğin adî ortaklıktan, ticaret şirketlerinden, vakıftan ve gönüllü faaliyetlerden ayırdedilmesi sağlanmıştır.
Maddede verilen tanımdan hareketle, derneğin unsurlarını şu şekilde belirleyebiliriz:
a- En az yedi gerçek kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleri,
b- Kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak amacı gerçekleştirme,
c- Tüzel kişiliğe sahip olma,
d- Örgütlenmiş kişi topluluğu olma.
İkinci fıkrada derneklerin hukuka veya ahlâka aykırı amaçlarla kurulamayacağı öngörülmektedir.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Madde, derneğin ne olduğunu tanımlar ve hukuka veya ahlâka aykırı amaçla dernek kurulamayacağını belirtir.
Tanıma göre bir topluluğun dernek sayılması için şu unsurlar gerekir:
- En az yedi kurucu. Kurucular gerçek kişiler olabileceği gibi şirket, vakıf veya başka bir dernek gibi tüzel kişiler de olabilir.
- Kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amaç. Dernek faaliyetlerinden gelir elde edebilir (TMK m. 99); ancak kazancı üyeleri arasında dağıtamaz.
- Üyelerin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmesi. Tek seferlik bir etkinlik için bir araya gelmek dernek kurmak anlamına gelmez.
- Tüzel kişilik. Dernek, üyelerinden ayrı bir hak ve borç sahibidir.
Bu unsurlar derneği benzer yapılardan ayırır. Kazanç paylaşmak amacıyla kurulan topluluklar adî ortaklık veya ticaret şirketidir. Belirli bir amaca ayrılmış mallardan oluşan tüzel kişi ise vakıftır (TMK m. 101).
İkinci fıkra, TMK m. 47/2'deki genel kuralı dernekler için tekrarlar. Kuruluştan sonra amacı kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelen dernek, mahkeme kararıyla feshedilebilir (TMK m. 89).
Birinci fıkra 30/7/2003 tarihli ve 4963 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Önceki metin "en az yedi gerçek kişi"den söz ediyordu; değişiklikle tüzel kişiler de dernek kurucusu olabilmiştir. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir; bu nedenle derneğin unsurları arasında yedi gerçek kişiyi sayar.
Gerekçede anılan 2908 sayılı Dernekler Kanunu, 2004 yılında 5253 sayılı Dernekler Kanunuyla yürürlükten kaldırılmıştır. Derneklere ilişkin ayrıntılı kurallar bugün bu Kanunda ve Dernekler Yönetmeliğinde yer alır. Türk dernekleri yurt dışında şube açabilir ve yurt dışında kurulmuş dernek veya kuruluşlara üye olabilir (TMK m. 91).