TMK Madde 55 – Saklı hükümler

TMK Madde 55 metni

Saklı hükümler

Madde 55

Kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri saklıdır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 55 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 52 nci maddesini karşılamaktadır.

Kaynak Kanundaki kenar başlıktan esinlenen yürürlükteki metnin kenar başlığı, kanun yapma tekniğine uygun olarak kısaltılarak "Saklı hükümler" şeklinde kaleme alınmıştır.

Madde, yürürlükteki metinden ve 1984 tarihli Öntasarının 53 üncü maddesinden farklı olarak, tek fıkraya indirilmiş ve yürürlükteki metnin "İktisadî bir gaye takip eden cemiyetler, şirketler hakkındaki hükümlere tâbidir." şeklindeki ifadesi, gereksiz olduğu düşüncesiyle hükümden çıkarılmıştır. Hukuk sistemimizde dernekler, dar anlamda iktisadî amaç güdemeyecekleri ve üyelerine iktisadî yarar sağlamak yahut kazanç paylaştırmak amacıyla kurulamayacakları için, bu amaçlar için kurulabilecek ve tüzel kişiliğe sahip bulunacak kişi toplulukları da sadece ticaret şirketleridir. Bu sebeple, maddede sadece "kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri"nin saklı olduğu belirtilmekle yetinilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, Medenî Kanundaki tüzel kişilere ilişkin genel hükümlerin, kamu tüzel kişileri ve ticaret şirketleri hakkındaki özel kanunları ortadan kaldırmadığını belirtir.

"Saklıdır" ifadesi, o konuda özel kanunların uygulanmaya devam edeceği anlamına gelir. Madde iki grup sayar:

• Kamu tüzel kişileri: Devlet, belediyeler, üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları gibi kamu hukukuna göre kurulan tüzel kişiler. Bunların kuruluşu, yetkileri ve sona ermesi kendi kanunlarına tâbidir.
• Ticaret şirketleri: Kolektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler. Bunlar Türk Ticaret Kanunu ve ilgili özel kanunlarla düzenlenir.

Medenî Kanunun bu bölümü, özel hukuk tüzel kişileri için genel kuralları koyar. Kanunda ayrıntılı olarak düzenlenen tüzel kişiler dernekler (TMK m. 56 vd.) ve vakıflardır (TMK m. 101 vd.).

Gerekçe, 743 sayılı eski Medenî Kanundaki "İktisadî bir gaye takip eden cemiyetler, şirketler hakkındaki hükümlere tâbidir." cümlesinin neden çıkarıldığını açıklar. Dernekler kazanç paylaşma amacıyla kurulamaz (TMK m. 56). Üyelerine ekonomik yarar sağlamak veya kazanç dağıtmak amacıyla kurulabilecek tüzel kişiliğe sahip topluluklar ise yalnızca ticaret şirketleridir. Bu nedenle eski cümle gereksiz görülmüş ve madde tek fıkraya indirilmiştir.

Bir topluluğun gerçekte kazanç paylaşmak amacıyla çalışıp çalışmadığı, dernek ile şirket ayrımında belirleyicidir. Kazanç paylaşmayı amaçlayan bir yapı dernek olarak kurulamaz; bunun için ticaret şirketi biçimlerinden biri seçilmelidir.