TMK Madde 565 – Tenkise tâbi kazandırmalar

TMK Madde 565 metni

Tenkis davası / Hükümleri / Sağlararası kazandırmalar / Tenkise tâbi kazandırmalar

Madde 565

Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir:

1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,

2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,

3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,

4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 565 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 507 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu ve kenar başlıkları içeriğine ve amacına uygun olarak değiştirilmiştir.

Madde dört bent hâlinde anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin (3) numaralı bendinde yer alan "serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar" kavramı geniş yoruma elverişli bir ifadedir. Yargıtay kararlarında buraya intifa hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamaların da girdiği kabul edilmektedir. Maddeye bu hususu da kapsayacak bir ifade eklenmesi düşünülmüşse de metnin söz konusu hususu da kapsadığı dikkate alınarak bu eklemenin gereksiz olduğu kabul edilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalardan hangilerinin, vasiyetler gibi saklı payı korumak için tenkise tâbi olacağını sayar.

Mirasbırakan malvarlığını ölümünden önce bağışlayarak da saklı paylı mirasçılarını mirastan yoksun bırakabilir. Kanun bunu önlemek için bazı sağlararası kazandırmaları tenkise tâbi tutar. Hepsinde ortak şart, kazandırmanın karşılıksız olmasıdır; gerçek bir satış tenkise konu olmaz. Tenkise tâbi kazandırmalar, tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken terekeye de eklenir (TMK m. 508). Dört grup kazandırma sayılmıştır.

Birinci bentte, normalde mirasçılar arasında denkleştirmeye konu olacak ama çeşitli sebeplerle denkleştirme dışında kalan kazandırmalar yer alır. Denkleştirme, yasal mirasçıların mirasbırakandan sağlığında miras paylarına mahsuben aldıklarını paylaşmada hesaba katmasıdır (TMK m. 669). Bentte üç durum vardır:

• Mirasbırakanın, sonradan mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yaptığı kazandırmalar. Mirası reddeden mirasçı bunun örneğidir.
• Altsoya geri verilmemek kaydıyla, yani denkleştirmeden muaf tutularak yapılan malvarlığı devri veya borçtan kurtarma.
• Alışılmışın dışında, olağan ölçüyü aşan çeyiz ve kuruluş sermayesi.

İkinci bent, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalardır. Mirastan feragat sözleşmesi karşılığında feragat eden mirasçıya verilen para veya mal tipik örnektir (TMK m. 528, 573).

Üçüncü bentte bağışlamalar düzenlenmiştir. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar zaman sınırı olmaksızın tenkise tâbidir. Gerekçede intifa hakkını kendisine saklı tutarak yapılan bağışlamaların da bu kapsamda olduğu belirtilmiştir. Bunların dışındaki bağışlamalar ise ancak ölümden önceki bir yıl içinde yapılmışsa tenkise tâbidir. Doğum günü veya bayram hediyesi gibi âdet üzere verilen hediyeler bu kapsama girmez.

Dördüncü bent, mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalardır. Burada zaman sınırı yoktur; yıllar önce yapılmış bir kazandırma da bu amaç açıkça anlaşılıyorsa tenkis edilebilir. Örneğin bir çocuğunu mirastan dışlamak için bütün malvarlığını diğer çocuklarına bağışlayan mirasbırakanın kazandırmaları bu kapsamda değerlendirilebilir.

Sağlararası kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar yetmezse ve en yeni tarihliden başlanarak tenkis edilir (TMK m. 570). Hayat sigortaları için TMK m. 567'de ayrı bir hüküm vardır.