TMK Madde 563 – Genel olarak

TMK Madde 563 metni

Tenkis davası / Hükümleri / Genel olarak

Madde 563

Tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasçı atanması yoluyla veya diğer bir ölüme bağlı tasarrufla elde edilen kazandırmaların tamamında, orantılı olarak yapılır.

Ölüme bağlı tasarrufla kazandırma elde eden kimse, bazı vasiyetleri yerine getirmekle yükümlü kılınmışsa, kazandırmanın tenkise tâbi tutulması hâlinde, bu kimse mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet borçlarının da aynı oranda tenkis edilmesini isteyebilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 563 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 505 inci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Ancak ikinci fıkrada ölüme bağlı tasarrufla kendisine kazandırma yapılan kimseye bazı vasiyetleri yerine getirme borcu yükletildiği hallerde, yapılan kazandırma tenkise tâbi tutulduğu takdirde, bu kimsenin, vasiyet borçlarının tenkisini isteme hakkı bulunduğu açıklığa kavuşturulmuştur.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, ölüme bağlı tasarrufların tenkisinin bütün kazandırmalar arasında orantılı olarak yapılacağını ve tenkise uğrayan kişinin üstlendiği vasiyet borçlarının da indirilebileceğini düzenler.

Birinci fıkraya göre tenkis, mirasçı atama yoluyla veya başka bir ölüme bağlı tasarrufla, örneğin belirli mal bırakmayla, yapılan kazandırmaların tamamında orantılı olarak yapılır. Hiçbir lehdar diğerinden önce indirime uğramaz. Herkesin kazandırması, saklı payı tamamlamak için gereken oranda küçülür. Mirasbırakan tasarrufunda başka bir sıra veya oran öngörmüşse, örneğin belirli bir kişiye yapılan kazandırmanın en son indirilmesini istemişse, onun arzusuna uyulur.

İkinci fıkra bir zincirleme durumu düzenler. Mirasbırakan bir kişiyi mirasçı atayıp ona aynı zamanda başkalarına belirli mallar verme yükümlülüğü yüklemiş olabilir. Örneğin atanmış mirasçıdan, bir yakına araba, bir derneğe para vermesi istenmiş olabilir. Atanmış mirasçıya yapılan kazandırma tenkis edilirse, bu kişi üstlendiği vasiyet borçlarının da aynı oranda indirilmesini isteyebilir. Böylece tenkisin bütün yükü yalnızca onun üzerinde kalmaz. Mirasbırakanın başka türlü bir arzusu tasarruftan anlaşılıyorsa bu hak kullanılamaz.

Ölüme bağlı tasarruflar ile sağlararası kazandırmalar arasındaki tenkis sırası TMK m. 570'te düzenlenmiştir.