TMK Madde 561 – Saklı paylı mirasçılar lehine kazandırmalar

TMK Madde 561 metni

Tenkis davası / Koşulları / Saklı paylı mirasçılar lehine kazandırmalar

Madde 561

Saklı pay sahibi mirasçılara ölüme bağlı tasarrufla yapılan ve tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların onların saklı paylarını aşan kısmı orantılı olarak tenkise tâbi olur. Tenkise tâbi birden fazla ölüme bağlı tasarrufun bulunması hâlinde, saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmanın saklı payı aşan kısmı ile saklı pay sahibi olmayan kimselere yapılan kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 561 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 503 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlığıyla birlikte anlaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmış ve maddeye yeni ikinci cümle eklenmiştir.

Yürürlükteki metnin "mahfuz hisseli mütaaddit mirasçılara" biçimindeki ifadesi ölüme bağlı tasarrufla kazandırmada bulunulmuş olması hâlinde uygulanacak bir hükmün düzenlendiğini göstermektedir. Oysa, benzer bir hükme, saklı paylı mirasçılar dışındaki kişilere yapılmış kazandırmaların bulunması hâlinde veya üçüncü kişilerin yanında bir tek saklı paylı mirasçıya yapılmış kazandırma bulunması hâlinde de ihtiyaç vardır. Öğretide bu boşluğun maddedeki ilke uyarınca doldurulması gerektiği görüşü hâkim bulunduğu gibi, bu husus Birinci Türk Hukuk Kongresinde de kabul edilmiştir. Bu nedenle madde, bütün bu ihtimalleri kapsayacak şekilde yeni bir cümle de eklenmek suretiyle düzenlenmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, ölüme bağlı tasarrufla saklı paylı mirasçılara yapılan kazandırmaların tenkisinde, bu mirasçıların kendi saklı paylarının korunacağını düzenler.

Mirasbırakan, saklı paylı mirasçılarından birine tasarruf edilebilir kısmı aşan bir kazandırma yapmış olabilir. Bu mirasçı da saklı pay sahibi olduğundan, kendisine yapılan kazandırma onun saklı payına kadar indirilemez. Tenkise yalnızca kazandırmanın onun saklı payını aşan kısmı tâbi olur. Birden fazla saklı paylı mirasçıya kazandırma yapılmışsa bu aşan kısımlar orantılı olarak indirilir.

İkinci cümle, saklı paylı mirasçıların yanında başka kişilere de kazandırma yapılmış olması durumunu düzenler. Bu durumda saklı paylı mirasçıya yapılan kazandırmanın onun saklı payını aşan kısmı ile saklı payı olmayan kişilere yapılan kazandırmalar birlikte ve orantılı olarak tenkis edilir.

Bir örnek vermek gerekirse: Mirasbırakanın tek mirasçısı iki çocuğu olsun ve terekesi 120 birim değerinde olsun. Her çocuğun yasal payı 60, saklı payı 30'dur. Mirasbırakan vasiyetnameyle 90 birimi A çocuğuna, 30 birimi bir arkadaşına bırakmış, B çocuğuna hiçbir şey bırakmamıştır. B'nin saklı payını tamamlamak için 30 birimlik tenkis gerekir. A'ya yapılan kazandırmanın onun saklı payını aşan kısmı 60, arkadaşa yapılan kazandırma 30'dur. Tenkis bu oranda, yani A'dan 20, arkadaştan 10 birim olarak yapılır.

Gerekçeye göre eski Kanundaki hüküm yalnızca birden fazla saklı paylı mirasçıya kazandırma yapılan durumu kapsıyordu. İkinci cümle, öğretide kabul edilen çözümü kanuna eklemek için yazılmıştır.