TMK Madde 559 – Hak düşürücü süreler

TMK Madde 559 metni

İptal davası / Hak düşürücü süreler

Madde 559

İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.

Hükümsüzlük, def"i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 559 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 501 inci maddesini karşılamaktadır.

Gerek yürürlükteki bu maddede gerek İsviçre Medenî Kanununun bunu karşılayan 521 inci maddesinde iptal davaları için belirtilen süreler zamanaşımı süresi olarak öngörülmüştür. Bu sürenin niteliği tartışmalı olmakla birlikte, bunun zamanaşımı değil, bir hak düşürücü süre olduğu görüşü ağırlık kazanmaktadır. İsviçre Özel Hukuku ile ilgili şerhin yazarı Paul Piotet, Schweizerisches Privatrecht, Erbrecht IV/1, sh. 276-277'de buradaki sürenin Federal Mahkeme kararlarına (BGE 86 II 340; 98 II 176) da dayanarak bir hak düşürücü süre olduğunu kabul etmektedir.

Burada düzenlenen davanın yenilik doğurucu bir hakkın kullanılması niteliği taşıdığı, bu davanın bir eda davası olmadığı göz önünde tutularak madde hak düşürücü süre olarak düzenlenmiş ve kaleme alınmıştır.

Maddede öngörülen bir, beş ve otuz yıllık süreler yerine bir, on ve yirmi yıllık süreler kabul edilmiştir. Maddenin aslı olan İsviçre Medenî Kanununun 521 inci maddesinde bu süreler bir, on ve otuz yıl olarak öngörülmüştür.

Bizde olağanüstü zamanaşımı ile mülkiyetin kazanılmasında zamanaşımı süresi 20 yıl iken, İsviçre Medenî Kanununun bunu karşılayan 662 nci maddesinde bu süre otuz yıl kabul edilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun 521 inci maddesinde otuz yıllık sürenin kabul ediliş gerekçesi budur. Bu nedenle 713 üncü maddede olduğu gibi bu maddede de Kaynaktan ayrılmak suretiyle iki madde arasında paralellik sağlamak üzere otuz yıllık süre yirmi yıla indirilmiş, beş yıllık süre kaynak Kanuna paralel olarak 10 yıla çıkarılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, vasiyetname veya miras sözleşmesinin iptali için dava açma süresini ve iptal sebebinin savunma olarak süresiz ileri sürülebileceğini düzenler.

Buradaki süreler hak düşürücü süredir. Hak düşürücü süre geçtiğinde dava hakkı tamamen sona erer. Zamanaşımından farklı olarak hâkim bu süreyi kendiliğinden dikkate alır ve süre kural olarak durmaz veya kesilmez. Gerekçe bu tercihi, iptal davasının mevcut bir hukuki durumu değiştirmeye yönelik olmasıyla açıklar.

Dava açma hakkı iki süreden hangisi önce dolarsa o tarihte düşer:

• Davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin dava hakkı bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl. Bu üç unsurun hepsinin öğrenilmesi gerekir.
• Her hâlde, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinden başlayarak iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl.

Vasiyetname, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur (TMK m. 596). Miras sözleşmesi gibi açılmayan tasarruflarda süre, mirasbırakanın ölümüyle mirasın mirasçılara geçtiği tarihten işler. İyiniyetli olmayan davalı, tasarrufun sakat olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişidir.

İkinci fıkraya göre hükümsüzlük, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Def'i, kişinin kendisine karşı açılan bir davada veya yapılan bir talepte savunma olarak ileri sürdüğü itirazdır. Örneğin vasiyet alacaklısı, süreler geçtikten sonra mirasçılardan vasiyet edilen malın teslimini isterse, mirasçılar vasiyetnamenin sakat olduğunu savunma olarak ileri sürebilir. Bu savunma süreye bağlı değildir.

Yurt dışında yaşayan mirasçılar ölümden veya vasiyetnameden geç haberdar olabilir. Bir yıllık süre öğrenme tarihinden işlese de on ve yirmi yıllık süreler öğrenmeye bakılmaksızın işlemeye devam eder. Gerekçede 743 sayılı eski Kanundaki sürelerin bir, beş ve otuz yıl olduğu ve yeni Kanunla değiştirildiği açıklanmıştır.