TMK Madde 539 – Son arzuları anlatma

TMK Madde 539 metni

Vasiyet / Şekilleri / Sözlü vasiyet / Son arzuları anlatma

Madde 539

Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa, sözlü vasiyet yoluna başvurabilir.

Bunun için mirasbırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler.

Resmî vasiyetname düzenlenmesinde okur yazar olma koşulu dışında, tanıklara ilişkin yasaklar, sözlü vasiyetteki tanıklar için de geçerlidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 539 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 486 ncı maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrasında olağanüstü durumlar arasında yer alan "salgın hastalık" yerine sadece "hastalık" koşulu yeterli görülmüştür. Sözlü vasiyet için tek başına bu olağanüstü koşullar içinde bulunmanın yeterli olmadığı, buna ilâveten, vasiyetçinin diğer vasiyetlerden birine başvurma olanağına sahip bulunmaması arandığından, olağanüstü hâllere örnek olan hastalığın salgın bir hastalık olmasının şart olmadığı öngörülmüştür. Buna göre bir trafik kazası sonunda hastaneye kaldırılan bir kişi de, diğer vasiyetlerden birini yapma olanağına sahip değilse, sözlü vasiyet yapabilecektir.

Maddenin birinci fıkrasındaki bu değişiklik dışında, gerek birinci gerek ikinci fıkrada başka bir hüküm değişikliği yapılmamış, bu fıkralar arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi kaynak Kanunun 506 ncı maddesine uygun olarak üçüncü fıkra hâline getirilmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasında, "tanıkların okur yazar olma koşulu"na yer verilmemiştir. Yani tanıkların okur yazar olması koşulunun sözlü vasiyette zorunlu olması uygun görülmemiştir. Çünkü ülkemizdeki okur yazar insan sayısı ve özellikle sözlü vasiyetin olağanüstü koşullarda yapılabilen bir vasiyet olduğu göz önünde tutularak bir de tanıkların "okur yazar" olması koşulu arandığında bu vasiyetin hemen hemen hiçbir zaman yapılamaması gibi bir sonuç doğmaktadır. Bunun önlenmesi ve vasiyete işlerlik kazandırabilmek amacıyla maddede bu yönde bir değişiklik yapılmıştır. Öte yandan tanıkların okur yazar olması önemli görülmemiştir. Zira tanıklar vasiyetçinin son arzularını her durumda mahkemeye ulaştırmakla yükümlü bulunmaktadırlar. Bu durumda bunların okur yazar olmaları çok önemli bir etki göstermemektedir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Olağanüstü bir durum yüzünden resmî ya da el yazılı vasiyetname yapamayan kişi, son arzularını iki tanığa anlatarak sözlü vasiyet yapabilir.

Sözlü vasiyet istisnai bir şekildir ve iki şartın birlikte bulunmasına bağlıdır:

• Mirasbırakan olağanüstü bir durumun içinde olmalıdır. Madde örnek olarak yakın ölüm tehlikesini, ulaşımın kesilmesini, hastalığı ve savaşı sayar; liste sınırlı değildir.
• Bu durum yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapma imkânı bulunmamalıdır.

Gerekçede verilen örnekte, trafik kazası geçirip hastaneye kaldırılan ve başka bir vasiyet şekline başvurma imkânı olmayan kişi sözlü vasiyet yapabilir. Buna karşılık el yazılı vasiyetname yazabilecek durumdaki bir hasta için sözlü vasiyet yolu açık değildir.

Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazma veya yazdırma görevini verir. Tanıkların bundan sonra yapacakları TMK m. 540'ta düzenlenmiştir.

Üçüncü fıkraya göre resmî vasiyetnamedeki tanıklık yasakları (TMK m. 536) sözlü vasiyetteki tanıklar için de geçerlidir. Mirasbırakanın eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz. Tek istisna okur yazarlıktır: Gerekçeye göre sözlü vasiyetin olağanüstü koşullarda yapıldığı düşünülerek okur yazar olmayan kişilerin de tanık olabilmesi kabul edilmiştir.

Sözlü vasiyet geçici bir çözümdür. Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânı doğarsa, bu tarihten başlayarak bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m. 541).