TMK Madde 540 – Belgeleme

TMK Madde 540 metni

Vasiyet / Şekilleri / Sözlü vasiyet / Belgeleme

Madde 540

Mirasbırakan tarafından görevlendirilen tanıklardan biri, kendilerine beyan edilen son arzuları, yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, bu belgeyi imzalar ve diğer tanığa imzalatır. Yazılan belgeyi ikisi birlikte vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verirler ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini, onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hâkime beyan ederler.

Tanıklar, daha önce bir belge düzenlemek yerine, vakit geçirmeksizin mahkemeye başvurup yukarıdaki hususları beyan ederek mirasbırakanın son arzularını bir tutanağa geçirtebilirler.

Sözlü vasiyet yoluna başvuran kimse askerlik hizmetinde bulunuyorsa, teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay; Ülke sınırları dışında seyreden bir ulaşım aracında bulunuyorsa, o aracın sorumlu yöneticisi; sağlık kurumlarında tedavi edilmekteyse, sağlık kurumunun en yetkili yöneticisi hâkim yerine geçer.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 540 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 487 nci maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Buna karşılık madde, kaynak Kanunun 507 nci maddesinde olduğu gibi üç fıkra hâline getirilmiştir. Arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.

Maddenin üçüncü fıkrasına eklenen yeni bir hükümle ülke sınırları dışında ulaşım araçlarında seyreden kişilerin yaptıkları sözlü vasiyetlerin ilgili ulaşım aracının sorumlu yöneticisinin; sağlık kurumlarında tedavi edilmekte olan kişilerin sözlü vasiyetlerinde ise sağlık kurumunun en yetkili yöneticisinin hâkim yerine geçeceği öngörülmüştür. Ülke sınırları içinde seyahat edenlerin olağanüstü koşullar içinde bulunması hâlinde yapacağı sözlü vasiyetin Türk mahkemelerine ulaştırılmasında güçlükler yaşanmadığı hâlde, yurt dışına seyahat esnasında yapılan sözlü vasiyetlerde çoğu kez tanıkların bu vasiyeti mahkemeye götürüp teslim etmekte gayret göstermeyeceği, bu yolla kişinin son arzularını yaşatmanın mümkün olmayacağı düşünülmüştür. Aynı şekilde sağlık kurumlarında tedavi edilmekte olan kişiler için de kolaylık sağlanmak üzere sözlü vasiyetin tevdi edileceği makam konusunda yeni bir hüküm getirme ihtiyacı doğmuştur.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Sözlü vasiyette tanıklar, mirasbırakanın son arzularını hemen yazıya geçirip imzalamak ve vakit geçirmeden mahkemeye bildirmekle yükümlüdür.

Sözlü vasiyetin geçerliliği, tanıkların izleyecekleri usule sıkı sıkıya bağlıdır. Madde iki yol öngörür.

Birinci yol belge düzenlemektir:

• Tanıklardan biri, kendilerine anlatılan son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar.
• Belgeyi imzalar ve diğer tanığa imzalatır.
• İki tanık belgeyi vakit geçirmeden bir sulh veya asliye mahkemesine verir.
• Tanıklar hâkime, mirasbırakanı vasiyet yapmaya ehil gördüklerini ve onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını beyan eder.

İkinci yolda tanıklar belge düzenlemeden vakit geçirmeksizin mahkemeye başvurur, aynı hususları beyan eder ve mirasbırakanın son arzularını bir tutanağa geçirtir.

"Vakit geçirmeksizin" ifadesi, tanıkların mazeretsiz gecikmesinin vasiyetin geçerliliğini tehlikeye sokacağı anlamına gelir. Amaç, son arzuların tanıkların hafızasında bozulmadan kayda geçirilmesidir.

Üçüncü fıkra, mahkemeye ulaşmanın güç olduğu üç durumda hâkimin yerine geçecek kişileri gösterir:

• Askerlik hizmetinde bulunan kişi için teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay.
• Ülke sınırları dışında seyreden bir ulaşım aracındaki kişi için o aracın sorumlu yöneticisi, örneğin geminin kaptanı.
• Sağlık kurumunda tedavi gören kişi için kurumun en yetkili yöneticisi.

Gerekçeye göre son iki durum, yurt dışı yolculuklarda ve hastanelerde sözlü vasiyetin mahkemeye ulaştırılmasındaki güçlükler nedeniyle yeni eklenmiştir.

Mirasbırakan için sonradan başka bir şekilde vasiyetname yapma imkânı doğarsa, bir ay sonra sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m. 541).