TMK Madde 515 – Koşullar ve yüklemeler

TMK Madde 515 metni

Koşullar ve yüklemeler

Madde 515

Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarruflarını koşullara veya yüklemelere bağlayabilir. Tasarruf hüküm ve sonuçlarını doğurduğu andan itibaren, her ilgili koşul veya yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir.

Hukuka veya ahlâka aykırı koşullar ve yüklemeler, ilişkin bulundukları tasarrufu geçersiz kılar.

Anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici nitelikte olan koşullar ve yüklemeler yok sayılır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 515 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 462 nci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki maddenin kenar başlığıyla birlikte birinci ve ikinci fıkraları arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasında "kanuna yahut âdabı umumiyeye mugayir" deyimi yerine "hukuka veya ahlâka aykırı" deyimi kullanılmıştır. Yürürlükteki ikinci fıkra bu tür yükümlülükler ve şartların "batıl" olduğunu ifade etmektedir. Oysa Miras Hukukunda butlan yaptırımı değil iptal yaptırımı söz konusudur. Bu genel ilkeye uygun olarak ikinci fıkranın birinci cümlesindeki hukuka veya ahlâka aykırı koşulların ve yüklemelerin ilişkin bulundukları tasarrufu geçersiz kıldıkları ifade edilmiştir.

Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan hüküm, değişiklik sonunda kaynak Kanunun 482 nci maddesinde olduğu gibi üçüncü fıkra hâline getirilmiştir. 1984 tarihli Öntasarı da aynı esası kabul etmiştir. Üçüncü fıkra yürürlükteki hükümden farklı olarak anlamsız veya yalnız başkalarını rahatsız edici olan koşullar ve yüklemelerin "lağıv" olması yerine "yok sayılır" olduğunu kabul etmiştir. "Lağıv" sözcüğü, İsviçre aslındaki "nicht vorhanden" sözcüklerini karşılamamaktadır. Bunun yerine daha uygun bir çeviri olarak "yok sayılma" sözcükleri kullanılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesindeki kazandırmaları koşula ya da yüklemeye bağlayabilir; hukuka veya ahlaka aykırı olanlar tasarrufu geçersiz kılar, anlamsız olanlar ise yok sayılır.

Koşul, kazandırmanın doğmasının veya sona ermesinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belli olmayan bir olaya bağlanmasıdır. "Torunum üniversiteyi bitirirse bu daireyi ona bırakıyorum" bir koşuldur. Yükleme ise kazandırma yapılan kişiye bir davranış borcu yüklenmesidir. "Evimi alan yeğenim, mezarımın bakımını üstlenecektir" bir yüklemedir. Koşul gerçekleşmezse kazandırma doğmaz; yüklemede ise kazandırma doğar ama kişi yüklemeyi yerine getirmekle yükümlüdür.

Tasarruf hüküm doğurduğu andan itibaren, yani kural olarak mirasbırakanın ölümünden sonra, her ilgili koşulun veya yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir. İlgili, yüklemenin yerine getirilmesinde menfaati olan kişidir. Diğer mirasçılar, vasiyeti yerine getirme görevlisi ve yüklemeden yararlanacak kişi bunun tipik örnekleridir.

İkinci fıkraya göre hukuka veya ahlaka aykırı bir koşul ya da yükleme, yalnızca kendisini değil bağlı olduğu tasarrufu da geçersiz kılar. Gerekçede vurgulandığı gibi bu geçersizlik kendiliğinden doğmaz; iptal davasıyla ileri sürülür (TMK m. 557/3). Dava süreleri TMK m. 559'da düzenlenmiştir.

Üçüncü fıkra daha hafif bir durumu düzenler. Hiçbir makul amaca hizmet etmeyen ya da yalnızca başkalarını rahatsız etmeye yönelik koşul ve yüklemeler yok sayılır. Bu durumda kazandırma ayakta kalır, yalnızca anlamsız koşul veya yükleme uygulanmaz.