TMK Madde 513 – Borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma

TMK Madde 513 metni

Mirasçılıktan çıkarma / Borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma

Madde 513

Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak, bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır.

Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 513 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 460 ıncı maddesini karşılamaktadır.

Kaynak Kanunun 480 inci maddesinde olduğu gibi madde iki fıkra hâline getirilmiştir. 1984 tarihli Öntasarı da bu maddeyi iki fıkra hâlinde düzenlemiştir.

Yürürlükteki maddenin bir ve üçüncü cümlesinde koruyucu mirasçılıktan çıkarılmaya neden olan borç ödemeden aciz belgesinin hükmünün kalmaması veya bu belgenin içerdiği borç tutarının mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarma tasarrufunun "keenlemyekün" olacağını öngörmektedir. Bu cümle maddenin ikinci fıkrası hâline getirilerek "keenlemyekün" yerine "iptal olunur" deyimi kullanılmıştır. Miras Hukukunda kural olarak yokluk ve mutlak butlan söz konusudur. Fıkrada da bu genel ilkeye uygun olarak mirasçılıktan çıkarma tasarrufunun kendiliğinden hükümsüz kalması yerine iptal edilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bunun sonucu olarak buradaki iptal davası da ölüme bağlı tasarrufların iptaliyle ilgili 557 nci madde hükümlerine tâbi tutulmuştur. Bu düzenlemenin en önemli sonucu, bu gibi hâllerde, mirasçılıktan çıkarma tasarrufunun her zaman için geçersiz olduğunu ileri sürme yerine, iptal davasına konu olmasıdır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Mirasbırakan, hakkında aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir; bu yarı onun çocuklarına bırakılmalıdır.

Bu kuruma koruyucu mirasçılıktan çıkarma denir. Amacı mirasçıyı cezalandırmak değil, aile malvarlığını onun alacaklılarından korumaktır. Borçlu bir mirasçıya geçen miras, alacaklıları tarafından hemen haczedilebilir. Mirasbırakan, saklı payın bir kısmını borçlu mirasçının çocuklarına yönlendirerek bu değerin ailede kalmasını sağlar.

Borç ödemeden aciz belgesi, alacaklının icra takibi sonunda alacağını borçlunun malvarlığından tahsil edemediğini gösteren belgedir. Madde şu şartları arar:

• Çıkarılan kişi mirasbırakanın altsoyu olmalıdır. Eş veya ana baba bu yolla çıkarılamaz.
• Mirasbırakanın tasarrufu yaptığı sırada mirasçı hakkında aciz belgesi bulunmalıdır.
• Çıkarma, saklı payın en fazla yarısı için yapılabilir.
• Bu yarı, çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmelidir.

İkinci fıkra çıkarmanın iptal edileceği iki durumu sayar. Miras açıldığında, yani mirasbırakanın ölümünde aciz belgesinin hükmü kalmamışsa, örneğin borç ödenmişse, ya da belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa çıkarılan kişi çıkarmanın iptalini isteyebilir. Gerekçeye göre bu çıkarma kendiliğinden hükümsüz olmaz; iptal davası açılması gerekir ve bu dava ölüme bağlı tasarrufların iptaline ilişkin kurallara tâbidir (TMK m. 557). Dava süreleri TMK m. 559'da düzenlenmiştir.

Koruyucu çıkarmada TMK m. 510'daki gibi mirasçının kusurlu bir davranışı aranmaz; aciz belgesinin varlığı yeterlidir.