TMK Madde 51 – Yerleşim yeri

TMK Madde 51 metni

Yerleşim yeri

Madde 51

Tüzel kişinin yerleşim yeri, kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yerdir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 51 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 49 uncu maddesini karşılamaktadır.

Hüküm değişikliği yoktur. Yürürlükteki metnin "İkametgâh" şeklinde olan kenar başlığı, anlaştırılarak "Yerleşim yeri" şeklinde değiştirilmiş ve ayrıca hüküm cümlesi de sadeleştirilmiştir.

Maddede "nizamname" yerine "tüzük" terimi kullanılmayıp, bütün tüzel kişileri kapsamak üzere "kuruluş belgesi" ifadesi tercih edilmiştir.

Maddede yer alan tüzel kişinin yerleşim yerinin "kuruluş belgesinde başka bir hüküm bulunmadıkça işlerinin yönetildiği yer" olduğuna ilişkin hüküm, tüzel kişilerin kuruluş belgesinde yerleşim yerlerinin belirtilmemiş olması hâlinde, bu eksiklik tamamlanıncaya kadar veya tamamlanmadığı sürece uygulama alanı bulacak ve böylece kişiler hukukunda kabul edilen "yerleşim yerinin zorunluluğu ilkesi" açısından önemli bir işlevi yerine getirecektir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, bir tüzel kişinin yerleşim yerinin, yani hukuken bağlı olduğu yerin nasıl belirleneceğini düzenler.

Yerleşim yeri; davaların hangi yer mahkemesinde açılacağı, tebligatın nereye yapılacağı ve resmî işlemlerin hangi makam önünde yürütüleceği bakımından önem taşır. Gerçek kişilerin yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturdukları yerdir (TMK m. 19). Tüzel kişiler için ise iki aşamalı bir kural konmuştur:

• Önce kuruluş belgesine bakılır. Dernek tüzüğünde veya vakıf senedinde bir yer gösterilmişse yerleşim yeri orasıdır.
• Kuruluş belgesinde bir hüküm yoksa tüzel kişinin işlerinin fiilen yönetildiği yer yerleşim yeri sayılır.

Gerekçe, ikinci kuralın kuruluş belgesinde yerleşim yeri gösterilmemişse ve bu eksiklik giderilinceye kadar işe yarayacağını belirtir. Böylece her kişinin bir yerleşim yerinin bulunması gerektiği ilkesi tüzel kişiler için de sağlanmış olur.

Yerleşim yeri dernekler bakımından birkaç noktada önem kazanır. Dernek, yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine başvurarak tüzel kişilik kazanır (TMK m. 59). Genel kurul toplantıları da tüzükte aksine hüküm yoksa dernek merkezinin bulunduğu yerde yapılır (TMK m. 78). Vakıf ise yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescille tüzel kişilik kazanır (TMK m. 102).

Gerekçeye göre hüküm değişikliği yoktur. 743 sayılı eski Medenî Kanundaki "İkametgâh" başlığı "Yerleşim yeri" olarak değiştirilmiş, "nizamname" yerine bütün tüzel kişileri kapsayan "kuruluş belgesi" ifadesi kullanılmıştır.