TMK Madde 5 – Genel nitelikli hükümler

TMK Madde 5 metni

Genel nitelikli hükümler

Madde 5

Bu Kanun ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 5 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 5 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı "Genel nitelikli hükümler" şeklinde değiştirilmiştir. Yürürlükteki maddenin Borçlar Kanununun genel hükümlerinin sadece "medenî hukuk ilişkilerinde" uygulanabileceği kanısını uyandıran ifadesi, Medenî Kanun ile Borçlar Kanununun 1 ilâ 181 inci maddelerindeki genel hükümler ile, bunların dışında kalmakla birlikte genel nitelik arzeden diğer hükümlerin de tüm özel hukuk ilişkilerine uygun düştüğü ölçüde uygulanabilmesine olanak sağlayacak şekilde değiştirilmiştir. Gerçekten tartışmasız olarak kabul edildiği üzere, bu madde, sadece "medenî hukukun diğer kısımlarında" değil, "özel hukukun diğer kısımlarında da" uygulanabilen temel bir kural koymaktadır. Bunun açıklığa kavuşturulması bakımından "medenî hukuk ilişkileri" deyimi yerine, "özel hukuk ilişkileri" deyimine yer verilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, Medenî Kanunun ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümlerinin, uygun düştüğü ölçüde bütün özel hukuk ilişkilerine uygulanacağını düzenler.

Özel hukuk, kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk dallarının genel adıdır. Medenî hukukun yanında ticaret hukuku, iş hukuku ve fikrî mülkiyet hukuku da bu gruptadır. Bu alanları düzenleyen özel kanunlar her konuyu baştan sona düzenlemez. Örneğin bir ticari sözleşmenin kurulması, geçersizliği veya borcun ifası konusunda Türk Ticaret Kanununda özel bir hüküm yoksa Borçlar Kanununun genel hükümlerine başvurulur. Aynı şekilde ehliyet, dürüstlük kuralı, iyiniyet ve ispat yükü gibi Medenî Kanundaki genel kurallar da başka kanunlarla düzenlenen özel hukuk ilişkilerinde uygulanır.

"Uygun düştüğü ölçüde" ifadesi, genel hükmün ilgili alanın özelliklerine ve o alandaki özel kanunun amacına aykırı düşmemesi gerektiğini anlatır. Özel kanunda farklı bir kural varsa önce o uygulanır; genel hükümler ancak boşluk bulunan yerde devreye girer.

Gerekçeye göre eski metin, Borçlar Kanununun genel hükümlerinin yalnızca medenî hukuk ilişkilerinde uygulanacağı izlenimini veriyordu. Yeni metin, bu hükümlerin ve genel nitelikteki diğer hükümlerin bütün özel hukuk ilişkilerinde uygulanabileceğini açıkça belirtmiştir.

Gerekçede anılan Borçlar Kanunu 818 sayılı eski Kanundur. Bugün onun yerini 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu almıştır; madde bu Kanunun genel hükümleri için de aynı şekilde uygulanır.