TMK Madde 4 – Hâkimin takdir yetkisi

TMK Madde 4 metni

Hukukî ilişkilerin kapsamı / Hâkimin takdir yetkisi

Madde 4

Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 4 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 4 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddenin kenar başlığı 1984 tarihli Öntasarıdan alınmış, maddede yer alan "hak ve nısfetle hükmeder." deyimi yerine, "hukuka ve hakkaniyete göre karar verir." deyimi kullanılmıştır. Gerçekten maddede yer alan sadece "hak ve nısfetle hükmeder" ifadesi hâkimin önüne gelen olayda, hukuku bir tarafa bırakıp sadece hakkaniyeti gözetecekmiş gibi bir kanı uyandırmaktadır. Oysa hâkim, takdir yetkisini kullanırken önce hukuka, daha sonra hakkaniyete göre karar vermek zorundadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, kanunun hâkime takdir yetkisi tanıdığı durumlarda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vereceğini düzenler.

Kanun bazı konularda kesin bir kural koymaz; çözümü olayın özelliklerine göre hâkime bırakır. Madde bu durumları sayar:

• kanunun hâkime açıkça takdir yetkisi tanıdığı durumlar,
• kanunun durumun gereklerini göz önünde tutmayı emrettiği durumlar,
• kanunun haklı sebeplerin varlığını aradığı durumlar.

Medenî Kanunda bu tür hükümler çoktur. Boşanmada tazminat ve nafaka miktarının belirlenmesi ya da ad değiştirmede haklı sebebin bulunup bulunmadığı (TMK m. 27) hâkimin takdirine bırakılmıştır.

Hakkaniyet, somut olayın bütün özelliklerini hesaba katan, o olaya uygun ve adil çözümdür. Gerekçe, eski metindeki "hak ve nısfetle hükmeder" ifadesinin, hâkimin hukuku bir yana bırakıp yalnız hakkaniyete bakabileceği izlenimi verdiğini belirtir. Yeni metne göre hâkim önce hukuka, sonra hakkaniyete göre karar verir. Yani takdir yetkisi, kanunun çizdiği sınırlar ve amacı içinde kullanılır.

Takdir yetkisi keyfî karar verme serbestisi anlamına gelmez. Hâkim, takdirini kullanırken hangi olgulara dayandığını ve neden o sonuca vardığını kararında gerekçesiyle göstermelidir. Bu sayede kararın üst mahkemece denetlenmesi de mümkün olur.