TMK Madde 436 – Genel olarak

TMK Madde 436 metni

Usul / Genel olarak

Madde 436

Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması, aşağıdaki kurallar saklı kalmak üzere, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tâbidir:

1. Karar verilirken ilgilinin bunun sebepleri hakkında bilgilendirilmesi ve karara karşı denetim makamına itiraz edebileceğine yazılı olarak dikkatinin çekilmesi zorunludur.

2. Bir kuruma yerleştirilen kişiye, alıkonulma kararına veya kurumdan çıkarılma isteminin reddine karşı en geç on gün içinde denetim makamına itiraz edebileceği derhal yazılı olarak bildirilir.

3. Mahkeme kararını gerektiren her istem, gecikmeksizin yetkili hâkime ulaştırılır.

4. Yerleştirme kararı veren vesayet makamı veya hâkim durumun özelliklerine göre bu istemin görüşülmesini erteleyebilir.

5. Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arzeden bulaşıcı hastalığı olanlar hakkında, ancak resmî sağlık kurulu raporu alındıktan sonra karar verilebilir. (Mülga cümle:6/12/2019-7196/53md.) (…)

6. (Ek:6/12/2019-7196/53md.) (Değişik:2/3/2024-7499/7 md.) Resmî sağlık kurulu raporunun alınabilmesini temin amacıyla; kişinin vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir, kişiye gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerektiğinde kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Hekim ön raporu üzerine verilen yerleştirme kararı derhâl ilgiliye ve yakınlarına bildirilir. İlgili veya yakınları, bu karara karşı bildirimden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir, yapılan itiraz kararın icrasını durdurmaz. İtiraz denetim makamınca ivedilikle karara bağlanır.

7. (Ek:6/12/2019-7196/53md.) Bu madde kapsamında alınan kararların icrası için gerektiğinde ilgili kişi hakkında zor kullanılabilir ve sağlık görevlilerinden gerekli tıbbi yardım alınabilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 436 gerekçesi

Madde İsviçre Medenî Kanununun 397e maddesinden alınmıştır. Maddede koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında yargılamaya ilişkin Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunundaki genel hükümler dışında özel hükümlere yer verilmiştir. Bu özel hükümler boşanmada yargılama usulüne ilişkin 184 üncü madde hükmüne benzer bir hüküm niteliğindedir. Maddede, kişinin özgürlüğünün kısıtlanması gibi önemli bir karar verilirken, özgürlüğü kısıtlanan kişinin başvurabileceği yasal yollar ve hakları konusunda aydınlatılması gereği özellikle vurgulanmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında uygulanacak usulü düzenler: genel usul kuralları uygulanır, ancak kişinin haklarını korumak için özel kurallar da öngörülmüştür.

Madde bu yargılamaların Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa tâbi olduğunu söyler. Bu Kanunun yerini bugün 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu almıştır. Bunun yanında şu özel kurallar uygulanır:

• Karar verilirken kişiye kararın sebepleri anlatılır ve denetim makamına itiraz edebileceği yazılı olarak bildirilir.
• Kuruma yerleştirilen kişiye, alıkonulma kararına veya kurumdan çıkarılma isteminin reddine karşı en geç on gün içinde itiraz edebileceği hemen yazılı olarak bildirilir.
• Mahkeme kararı gerektiren her istem gecikmeden yetkili hâkime ulaştırılır; yerleştirme kararını veren makam, durumun özelliklerine göre istemin görüşülmesini erteleyebilir.
• Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı ya da ağır tehlike yaratan bulaşıcı hastalık hâllerinde karar ancak resmî sağlık kurulu raporu alındıktan sonra verilebilir.

Altıncı ve yedinci bentler, raporun alınabilmesini sağlamaya yöneliktir. Rapor için kişiden kan, kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir, gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerekirse kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle bir sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Bu karar hemen ilgiliye ve yakınlarına bildirilir. Bildirimden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir; itiraz kararın uygulanmasını durdurmaz ve ivedilikle karara bağlanır. Kararların uygulanması için gerektiğinde zor kullanılabilir ve sağlık görevlilerinden yardım alınabilir.

Bu hükümler kısıtlama yargılamasında da uygulanır: akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamada rapor için gerekirse bu maddeye başvurulur (TMK m. 409/2).

Madde birkaç kez değiştirilmiştir. 6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanunla beşinci bentteki bir cümle yürürlükten kaldırılmış, altıncı ve yedinci bentler eklenmiştir. Altıncı bent 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir ve bu değişiklikleri kapsamaz. Gerekçede anılan TMK m. 184, boşanma davalarındaki özel usul kurallarını düzenler.