TMK Madde 321 – Soyadı

TMK Madde 321 metni

Soyadı

Madde 321

Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; (…)²⁵ soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.

Değişiklik notları

25. Anayasa Mahkemesi’nin 2/7/2009 tarihli ve E.: 2005/114, K.: 2009/105 sayılı Kararı ile; bu maddenin birinci cümlesinde yer alan “… evli değilse ananın …” ibaresi iptal edilmiştir. ↩

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 321 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 259 uncu maddesini karşılamaktadır.

Madde, İsviçre Medenî Kanununun (birinci fıkrası 1978 tarihinde yürürlüğe giren 1976 tarihli, ikinci fıkrası ise 1988 tarihinde yürürlüğe giren 1984 tarihli kanunlarla düzenlenen) 270 inci maddesinden alınmıştır.

Maddeye göre çocuk, ana ve baba birbirleriyle evli ise ailenin, birbirleriyle evli değilse yani çocuk yasal olmayan bir birleşme sonucunda dünyaya gelmişse ananın soyadını taşır. Baba ile çocuk arasında tanıma ve babalık hükmü ile soybağı kurulduğu hâlde dahi çocuk ananın soyadını alacaktır. Bu durumda, eğer ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa, çocuk ananın bekârlık yani ilk (kızlık) soyadını alır.

Fakat, ana ve babanın birbirleriyle evli olmamaları hâlinde çocuğun ananın soyadını taşıyacağı yolundaki hükmün, ana ve babası evli olan çocuğun ana ve babasının evliliğinin sonradan sona ermesi hâlini kapsamadığına dikkat edilmesi gerekir. Başka bir ifadeyle, evliliğin sona ermesi, çocuğun soyadının değişmesine yol açmaz.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, çocuğun hangi soyadını taşıyacağını düzenler; ana ve babası evli olmayan çocuğa ilişkin kural Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Ana ve baba evliyse çocuk ailenin soyadını taşır. Gerekçenin vurguladığı gibi, ana ve babanın sonradan boşanması veya evliliğin başka bir sebeple sona ermesi çocuğun soyadını değiştirmez. Boşanan kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadına döner (TMK m. 173/1); bu durum çocuğun soyadını etkilemez.

Maddenin ilk metnine göre ana ve babası evli olmayan çocuk ananın soyadını taşıyordu. Gerekçeye göre bu kural, babayla soybağı tanıma veya babalık hükmüyle kurulmuş olsa bile uygulanacaktı. Anayasa Mahkemesi 2/7/2009 tarihli ve E.2005/114, K.2009/105 sayılı kararıyla birinci cümledeki "evli değilse ananın" ibaresini iptal etmiştir. Bu iptalle ana ve babası evli olmayan çocuğun soyadına ilişkin kural maddeden çıkmıştır.

İkinci cümleye göre ana, önceki evliliği nedeniyle çifte soyadı taşıyorsa çocuk ananın bekârlık soyadını alır. Gerekçede bu cümle, çocuğun ananın soyadını taşıdığı durumla bağlantılı olarak açıklanmıştır.

Evlat edinilen çocuğun soyadı ayrıca TMK m. 314/3'te düzenlenmiştir.

Gerekçe maddenin ilk metnine aittir ve sonradan iptal edilen kuralı da anlatır. Gerekçedeki "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur.