TMK Madde 32 – Genel olarak

TMK Madde 32 metni

Kişiliğin başlangıcı ve sonu / Gaiplik kararı / Genel olarak

Madde 32

Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkeme bu kişinin gaipliğine karar verebilir.

Yetkili mahkeme, kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 32 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 31 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin birinci fıkrasında "hakları ölüme muallâk kimselerin talebi" yerine "hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine" ifadesi kullanılmış ve fıkra böylece daha arı bir Türkçeyle kaleme alınmıştır.

Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasında yetkili mahkemenin belirlenmesinde son çare olarak "pederinin mukayyet olduğu mahallin hâkimi" öngörülmüştür. Kadın-erkek arasındaki eşitliği zedeleyen hükümlerin Medenî Kanunumuzdan tasfiyesi amacıyla bu hüküm "anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi" şeklinde değiştirilmiştir. Bu değişiklik sayesinde özellikle evlilik dışı doğan ve anasının nüfusuna kayıtlı olan çocuklar ile babası belli olmayan anasının nüfusuna kayıtlı çocukların gaipliğine karar verilmesinde yetkili mahkemenin ananın kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi olduğu açıklanmış olmaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişi hakkında mahkemenin gaiplik kararı verebilmesini ve yetkili mahkemeyi düzenler.

Gaiplik kararı, ölümü kuvvetle muhtemel olan ama kesin olarak bilinmeyen bir kişinin, ölümüne bağlı hakların kullanılabilmesi için verilen mahkeme kararıdır. Ölümü kesin gibi görünen kişi için ise mahkeme kararına gerek olmadan ölüm karinesi uygulanır (TMK m. 31).

Karar için iki durumdan biri bulunmalıdır:

• Kişi ölüm tehlikesi içinde kaybolmuştur; örneğin bir sel felaketinde veya dağ tırmanışında kaybolmuş ve bir daha bulunamamıştır.
• Kişiden uzun zamandır haber alınamamaktadır.

Her iki durumda da kişinin ölümü hakkında kuvvetli bir olasılık bulunmalıdır. Kararın istenebilmesi için geçmesi gereken süreler ve ilan TMK m. 33'te düzenlenmiştir.

Gaiplik kararını, hakları bu kişinin ölümüne bağlı olanlar isteyebilir. Mirasçılar ve kişinin ölümüne bağlı bir sigorta alacağı bulunanlar bunun örnekleridir.

İkinci fıkra yetkili mahkemeyi sırayla belirler: kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi; Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer mahkemesi; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi. Gerekçe, eski metinde yalnızca babanın kaydına yer verildiğini ve kadın erkek eşitliği amacıyla ananın kaydının da eklendiğini açıklar.

Yurt dışında yaşarken kaybolan bir Türk vatandaşı Türkiye'de daha önce yerleşmişse, gaiplik kararı onun Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinden istenir. Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfusa kayıtlı olduğu yer mahkemesi yetkilidir.