TMK Madde 317 – Rızanın bulunmaması

TMK Madde 317 metni

Evlâtlık ilişkisinin kaldırılması / Sebepleri / Rızanın bulunmaması

Madde 317

Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse, hâkimden evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilirler.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 317 gerekçesi

Bu ve bunu takip eden iki maddede, evlatlık ilişkisinin kaldırılması düzenlenmektedir. Madde, İsviçre Medenî Kanunu 269 uncu maddesinin birinci fıkrasından alınmıştır. Buna göre, evlât edinmede rızası alınması gereken kişilerin rızası yasal sebep bulunmaksızın alınmamışsa, bu kişiler evlâtlık ilişkisinin kaldırılması için dava açabilirler. Ancak evlâtlık ilişkisinin kaldırılması evlâtlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecek olursa, iptal davası açılamaz.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, evlat edinmeye rızası gereken bir kişinin rızası kanunda öngörülen bir sebep olmadan alınmamışsa evlatlık ilişkisinin kaldırılabileceğini düzenler.

Evlat edinme mahkeme kararıyla kurulur; ancak karar esasa ilişkin bir eksiklik taşıyorsa sonradan ortadan kaldırılabilir. Kanun buna "evlatlık ilişkisinin kaldırılması" der; gerekçede aynı dava için "iptal davası" ifadesi de kullanılmıştır. TMK m. 317–319 iki sebebi düzenler: bu maddedeki rıza eksikliği ve TMK m. 318'deki diğer esaslı noksanlıklar.

Evlat edinmede rızası aranan kişiler şunlardır:

• ayırt etme gücüne sahip küçüğün kendisi (TMK m. 308/2),
• küçüğün ana ve babası (TMK m. 309),
• evli bir kişi evlat ediniliyorsa onun eşi (TMK m. 313/2).

Bazı hâllerde ana veya babanın rızası kanun gereği aranmaz. Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmeyen, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunan ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeyen ana veya babanın rızası gerekmez (TMK m. 311). Maddedeki "yasal sebep" bu hâlleri ifade eder. Rıza bu sebeplerden birine dayanılarak alınmamışsa ilişkinin kaldırılması istenemez.

Dava hakkı yalnızca rızası alınmamış kişiye aittir. Örneğin rızası hiç sorulmadan çocuğu evlat edinilen anne bu yola başvurabilir.

Hâkim, ilişkinin kaldırılmasının küçüğün menfaatini ağır biçimde zedeleyip zedelemeyeceğini ayrıca değerlendirir. Çocuk yeni ailesine uzun süredir bağlanmışsa ve ilişkinin kaldırılması ona ağır zarar verecekse istem reddedilir.

Dava, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 319).