TMK Madde 316 – Araştırma

TMK Madde 316 metni

Şekil ve usul / Araştırma

Madde 316

Evlât edinmeye, ancak esaslı sayılan her türlü durum ve koşulların kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlât edinen ile edinilenin dinlenmelerinden ve gerektiğinde uzmanların görüşünün alınmasından sonra karar verilir.

Araştırmada özellikle evlât edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlât edinenin eğitme yeteneği, evlât edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri ile bakım ilişkilerindeki gelişmelerin açıklığa kavuşturulması gerekir.

Evlât edinenin altsoyu varsa, onların evlât edinme ile ilgili tavır ve düşünceleri de değerlendirilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 316 gerekçesi

İsviçre Medenî Kanununun 268a maddesinden alınan bu maddede, hâkimin evlât edinme kararı vermeden önce ciddî bir araştırma yapması zorunluluğu ile bu araştırmanın kapsam ve içeriği düzenlenmektedir. Evlât edinme şahsa bağlı bir hak olduğundan, hâkim, evlât edinenin şahsî durumu hakkında tam bir kanaata sahip olmak bakımından, evlât edinen ile evlât edinileni birlikte dinleyecektir.

Hâkim bu araştırmayı yaparken örneğin, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu gibi koruyucu kurum ve kuruluşların bu konudaki yazılı görüşlerinden de yararlanabilecektir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Bu madde, mahkemenin evlat edinme kararı vermeden önce yapması gereken araştırmayı ve bu araştırmada özellikle nelere bakılacağını düzenler.

Evlat edinme, evlat edinenin oturma yeri mahkemesinin kararıyla gerçekleşir (TMK m. 315). Mahkeme yalnızca dilekçe ve belgelerle yetinemez. Kararı vermeden önce esaslı sayılan bütün durumları ayrıntılı biçimde araştırmalı, evlat edinen ile evlat edinileni dinlemeli ve gerektiğinde uzman görüşü almalıdır. Uzman görüşü için sosyal çalışmacı, psikolog veya pedagog gibi kişilerin raporuna başvurulabilir.

Araştırmada açıklığa kavuşturulması gereken başlıca konular şunlardır:

• evlat edinen ile evlat edinilenin kişiliği ve sağlığı,
• aralarındaki ilişki,
• ekonomik durumları,
• evlat edinenin çocuğu eğitip yetiştirme yeteneği,
• evlat edinmeye yönelten sebepler,
• aile ilişkileri ve bakım ilişkisinin nasıl geliştiği.

Bu inceleme, evlat edinmenin küçüğün yararına olup olmadığını belirlemeye yarar (TMK m. 305/2). Küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinenin ona bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olması gerekir (TMK m. 305/1); bu süre içindeki bakım ilişkisinin seyri de araştırmanın konusudur.

Evlat edinenin kendi altsoyu, yani çocukları ve torunları varsa, onların evlat edinmeye bakışı da değerlendirilir. Küçüklerin evlat edinilmesinde altsoyun görüşü bağlayıcı değildir; hâkim bunu diğer çocukların yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenip zedelenmeyeceğini değerlendirirken dikkate alır (TMK m. 305/2). Ergin birinin evlat edinilmesinde ise altsoyun açık muvafakati şarttır (TMK m. 313/1).

Gerekçede anılan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu bugün yoktur; görevleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca yürütülmektedir.

Taraflardan biri yabancıysa evlat edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki millî hukukuna göre belirlenir (MÖHUK m. 18/1).