TMK Madde 305 – Genel koşulları

TMK Madde 305 metni

Küçüklerin evlât edinilmesi / Genel koşulları

Madde 305

Bir küçüğün evlât edinilmesi, evlât edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.

Evlât edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi de gerekir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 305 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 253 üncü maddesini karşılamaktadır.

Maddede, İsviçre Medenî Kanununun 264 üncü maddesi örnek alınmıştır. Madde, henüz ergin olmayanların evlât edinilmelerini, onların evlât edinen tarafından iki yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmaları koşuluna bağlamaktadır. Böylece, bir kimsenin bakmadığı ve eğitimine hiçbir katkısı olmadığı herhangi bir küçüğü evlât edinmesi engellenmekte ve bir çeşit deneme süresiyle, tarafların birbirlerini tanımalarına da olanak sağlanmaktadır.

Maddenin ikinci fıkrasında, evlât edinme işleminin olmazsa olmaz bir koşulu olarak, bu işlemin küçüğün yararına olması gerektiği belirtilmekte ve ayrıca evlât edinme işleminin evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarını hakkaniyete aykırı bir şekilde zedelememesi koşulu öngörülmektedir. Hâkime takdir yetkisi tanıyan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 253 üncü maddesinde aranan, evlât edinenin (düzgün soybağlı) altsoyunun bulunmaması şartını, küçüklerin evlât edinilmesi açısından ortadan kaldırmaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, bir küçüğün evlât edinilebilmesi için aranan genel koşulları düzenler: bir yıllık bakım süresi ve evlât edinmenin küçüğün yararına olması.

Evlât edinme, mahkeme kararıyla evlât edinen ile evlâtlık arasında soybağı kurulmasıdır (TMK m. 282/3, 315). Küçük, on sekiz yaşını doldurmamış kişidir (TMK m. 11).

Birinci koşul bir yıllık bakım ve eğitim süresidir. Evlât edinmek isteyen kişi, küçüğe en az bir yıl boyunca fiilen bakmış ve eğitimiyle ilgilenmiş olmalıdır. Gerekçeye göre bu süre bir tür deneme dönemidir; tarafların birbirini tanımasını sağlar ve kişinin hiç bakmadığı bir küçüğü evlât edinmesini önler.

İkinci koşul, evlât edinmenin her hâlde küçüğün yararına olmasıdır. Bu, evlât edinmenin vazgeçilmez şartıdır. Diğer bütün koşullar gerçekleşmiş olsa bile evlât edinme küçüğün yararına değilse mahkeme karar vermez. Hâkim bu yararı, evlât edinen ile edinilenin kişiliği, sağlığı, ekonomik durumu ve karşılıklı ilişkileri hakkında yapılan kapsamlı araştırmaya dayanarak değerlendirir (TMK m. 316).

Üçüncü koşul, evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesidir. Evlâtlık, evlât edinenin mirasçısı olur (TMK m. 314, 500) ve bu durum diğer çocukların miras paylarını azaltır. Kanun çocuğu olan kişinin evlât edinmesini yasaklamaz; ancak hâkimin diğer çocukların durumunu da gözetmesini ister.

Gerekçeye göre 743 sayılı eski Kanun, evlât edinenin altsoyunun bulunmamasını şart koşuyordu. 4721 sayılı Kanun küçüklerin evlât edinilmesinde bu şartı kaldırmıştır.

Gerekçede bakım ve eğitim süresi iki yıl olarak anlatılmaktadır; kanunlaşan metinde bu süre bir yıldır.

Evlât edinmeye ilişkin diğer koşullar sonraki maddelerdedir: birlikte ve tek başına evlât edinme TMK m. 306 ve 307'de, yaş farkı ve küçüğün rızası TMK m. 308'de, ana ve babanın rızası TMK m. 309–312'de düzenlenmiştir.

Yabancı unsurlu evlât edinmelerde evlât edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlât edinme anındaki millî hukukuna göre belirlenir (MÖHUK m. 18). Yabancı mahkemede verilen bir evlât edinme kararının Türk nüfus kayıtlarına işlenmesi için Türkiye'de tanınması gerekir (MÖHUK m. 58).