TMK Madde 301 – Dava hakkı

TMK Madde 301 metni

Babalık hükmü / Dava hakkı

Madde 301

Çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilirler.

Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.

Babalık davası, Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma; kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 301 gerekçesi

Madde çocuk ile babası arasındaki soybağının hâkim hükmü ile kurulabilmesi olanağını, bu olanağın gerçekleşmesini dava açma yoluyla sağlayabilecek kişileri, davanın kime karşı açılacağını ve kime ihbar edileceğini düzenlemektedir. Yürürlükteki Kanunun 295 inci maddesini karşılayan bu maddede İsviçre Medenî Kanununun 261 inci maddesinden esinlenilmiş olmakla birlikte, İsviçre Medenî Kanununun anılan maddesinin aynen alınması söz konusu değildir.

Birinci fıkra ana ve çocuğun, baba ile çocuk arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini isteyebileceklerini, yani ana ve çocuğun babalık davası açabileceklerini hükme bağlamaktadır. Kaynak maddenin birinci fıkrasının aynısıdır. Dava hakkına hem anne hem de çocuk ayrı ayrı sahiptirler.

İkinci fıkrada ise, davalılar belirlenmiştir. Bunlar baba ve babanın ölümü hâlinde onun mirasçılarıdır. Kaynak maddede ise, davanın, babaya veya onun ölümü hâlinde, sırasıyla, babanın altsoyuna, anne ve babasına veya kardeşlerine yahut bunlar da yoksa babanın son yerleşim yerindeki yetkili resmî makama karşı açılacağı öngörülmüştür. Buna karşılık davalı olabilecek mirasçılar maddede sınırlanmamış ve resmî makamlar olarak Cumhuriyet savcısı ile babalık davasının dokunduğu çıkarları korunması gereken Hazine dava kendilerine ihbar edilecek kişiler olarak üçüncü fıkraya alınmıştır. Üçüncü fıkra gereğince dava kendisine ihbar edilecek diğer kişi, dava ana tarafından açılmışsa kayyım, kayyım tarafından açılmışsa ana olacaktır.

Cumhuriyet savcısına ihbar zorunluluğu, babalık davalarının kamu düzenini de ilgilendirmesi nedeniyle getirilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, evlilik dışında doğan çocuk ile baba arasındaki soybağını mahkeme kararıyla kuran babalık davasının taraflarını ve ihbarını düzenler.

Evlilik dışında doğan çocuk ile baba arasında soybağı kendiliğinden kurulmaz. Baba çocuğu tanımamışsa ve ana ile baba sonradan evlenmemişse soybağı ancak babalık davasıyla kurulabilir (TMK m. 282). Davayı ana ve çocuk ayrı ayrı açabilir; birinin dava açmaması diğerinin hakkını etkilemez. Ergin olmayan çocuk adına davayı kendisine atanan kayyım açabilir.

Dava babaya, baba ölmüşse onun mirasçılarına karşı açılır. Babanın ölmüş olması davayı engellemez ve davalı olacak mirasçılar bakımından bir sınırlama yapılmamıştır.

Dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya da ihbar edilir. İhbar, davanın ilgililere bildirilmesidir; böylece onlar da davaya katılarak haklarını koruyabilir. Gerekçeye göre Cumhuriyet savcısına ihbar, babalık davalarının kamu düzenini de ilgilendirmesinden kaynaklanır.

Davalının baba olduğu tespit edilirse çocuk ile baba arasında soybağı kurulur. Çocuk babanın mirasçısı olur ve babadan nafaka isteyebilir. Babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka da istenebilir; hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa karardan önce nafakaya hükmedebilir (TMK m. 333). Ana da doğum ve gebelik giderlerinin karşılanmasını isteyebilir (TMK m. 304).

İspatta davalının gebe kalma döneminde anayla cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır (TMK m. 302). Bugün babalık çoğunlukla DNA incelemesiyle belirlenir; taraflar ve üçüncü kişiler bu incelemeye katlanmak zorundadır (TMK m. 284).

Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuğun dava süresini düzenleyen hükümler ise Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (TMK m. 303).

Babalık davası aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme TMK m. 283'e göre belirlenir. Baba yurt dışında yaşıyor veya yabancıysa soybağının kurulmasına uygulanacak hukuk MÖHUK m. 16'ya göre belirlenir.