TMK Madde 291 – Diğer ilgililerin dava hakkı

TMK Madde 291 metni

Diğer ilgililerin dava hakkı

Madde 291

(Değişik birinci fıkra:7/11/2024-7531/11 md.) Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir.

Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl, (…)²⁰ içinde soybağının reddi davasını açar.

Kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.

Değişiklik notları

20. Anayasa Mahkemesi’nin 10/10/2013 tarihli ve E.: 2013/62, K.: 2013/115 sayılı Kararı ile bu fıkrada yer alan “...her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl...” ibaresi, iptal edilmiştir. ↩

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 291 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 245 inci maddesini karşılamaktadır.

Birinci fıkrada, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerine özgü olmak üzere, kocanın altsoyunun, anasının, babasının veya baba olduğunu iddia eden kişinin dava hakkı düzenlenmiştir. Hükümde, hem yürürlükteki metin, hem 1984 tarihli Öntasarının 227 nci maddesi ve hem de İsviçre Medenî Kanununun 258 inci maddesi karşısında önemli farklılıklar mevcuttur. Bu hüküm, dava hakkı olan üçüncü kişilerin çevresini, yürürlükteki Kanunun 245 inci maddesi karşısında bir açıdan sınırlamakta, diğer bir açıdan ise genişletmektedir. Sınırlama, "çocukla, mirasçı veya çocuk sebebiyle mirastan yoksun kalanların tümüne değil, bunlardan sadece kocanın altsoyuna, anasına ve babasına dava hakkı tanınmış olmasında; genişletme ise, çocuğun babası olduğunu iddia eden kişiye de dava açma hakkı verilmiş olmasında söz konusudur. Dava açma süresi burada da bir yıl olarak belirlenmiştir. Fıkraya göre, bir yıllık süre, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya onun hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmeden itibaren işlemeye başlamaktadır.

İkinci fıkrada, ergin olmayan çocuğun dava hakkı düzenlenmektedir. Davayı çocuk adına, kayyım açar. Davanın tâbi olduğu süre ise, atanma kararının kayyıma tebliğinden itibaren bir yıldır.

Üçüncü fıkrada, yukarıda belirtilen ilgililerin açtıkları davalarda da önceki maddelerde bağlanan karineler ve ispat kurallarına yollama yapılmaktadır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Koca soybağının reddi davasını açamadan ölür, gaip sayılır veya ayırt etme gücünü kaybederse davayı kimlerin açabileceğini bu madde düzenler.

Birinci fıkraya göre kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi, hakkında gaiplik kararı verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde dava hakkı başka kişilere tanınır. Bunlar kocanın altsoyu, yani çocukları ve torunları, kocanın anası ve babası ile çocuğun babası olduğunu iddia eden kişidir. Ayırt etme gücü, akla uygun biçimde davranabilme yeteneğidir (TMK m. 13).

Bu kişiler, doğumu ve kocanın ölümünü, ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı verildiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır.

İkinci fıkra ergin olmayan çocuğun davasını düzenler. Çocuk adına davayı, kendisine atanacak kayyım açar. Kayyım, belirli bir işi görmek üzere atanan temsilcidir. Kayyım davayı, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde açmalıdır. Bu fıkrada yer alan "her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl" ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 10/10/2013 tarihli ve E.2013/62, K.2013/115 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu nedenle kayyım için doğumdan itibaren işleyen bir üst süre kalmamıştır.

Üçüncü fıkraya göre bu davalarda kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler, özellikle ispat kuralları (TMK m. 287, 288) kıyas yoluyla uygulanır.

Birinci fıkra 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir. Gerekçeye göre 743 sayılı eski Kanun dava hakkını mirasçılar ve çocuk sebebiyle mirastan yoksun kalanlar gibi daha geniş bir çevreye tanıyordu; 4721 sayılı Kanun bu çevreyi kocanın yakınlarıyla sınırlamış, buna karşılık baba olduğunu iddia eden kişiye de dava hakkı vermiştir.