TMK Madde 286 – Dava hakkı

TMK Madde 286 metni

Soybağının reddi / Dava hakkı

Madde 286

(Değişik:7/11/2024-7531/9 md.)

Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 286 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 242 nci maddesini karşılamaktadır.

Madde, özellikle ikinci fıkrası açısından, yürürlükteki metinden farklı olarak ve esas itibarıyla kaynak Kanunun 256 ncı maddesi örnek alınmak suretiyle düzenlenmiştir.

Birinci fıkrada, esasen, yürürlükteki metinde yer alan ilke, dava açma süresi (yürürlükteki metinden farklı bir süre olarak) ayrı bir maddeye bırakılmak suretiyle tekrarlanmaktadır. Buna göre, koca, soybağının reddi davası açarak babalık karinesini çürütebilir. Dava ana ve çocuğa karşı açılır.

İkinci fıkrada ise, çocuğun dava açma hakkının bulunup bulunmadığı ve yürürlükteki Kanun açısından (m.241 ve m.245 hükümleri karşısında) bu konuda bir kanun boşluğu mevcut olup olmadığı sorunu, kaynak Kanunda 1976 yılında yapılan değişiklik (aynen olmasa da, genel tercih açısından) izlenmek suretiyle, açık bir çözüme kavuşturulmaktadır. Yapılan düzenlemede Tasarıda, belli koşullarda baba dışındaki kişilere soybağının reddi olanağı tanıyan bir sistemde, soybağıyla birinci derecede ve hem manevî hem de maddî açıdan ilgili olan kişiye, yani çocuğa da dava hakkının tanınması gerektiği görüşü benimsenmiştir. Bu görüş doğrultusunda kaleme alınan ikinci fıkraya göre, çocuk da soybağının reddi davası açabilir. Bu durumda, davalı sıfatı, ana ile babalığı karine olarak kabul edilen kocaya aittir.

Kaynak Kanunun 256 ncı maddesindeki "karısının üçüncü kişi tarafından gebe bırakılmasına rıza gösteren kocanın dava hakkı yoktur" şeklindeki üçüncü fıkrası alınmamıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, kocanın baba sayılmasına dayanan babalık karinesinin soybağının reddi davasıyla çürütülebileceğini ve bu davayı kimlerin kime karşı açabileceğini düzenler.

Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden sonraki üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası koca sayılır (TMK m. 285). Koca biyolojik baba değilse bu hukuki bağ ancak soybağının reddi davasıyla ortadan kaldırılabilir. Tarafların bu konuda anlaşması veya kocanın babalığı kabul etmemesi tek başına sonuç doğurmaz.

Madde bugünkü hâliyle dava hakkını koca, ana ve çocuğa tanır. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Örneğin kocanın açtığı dava ana ve çocuğa, ananın açtığı dava koca ve çocuğa, çocuğun açtığı dava ana ve kocaya yöneltilir.

Dava süreleri TMK m. 289'da düzenlenmiştir. Koca ölmüş, gaip sayılmış veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmişse kocanın altsoyu, anası ve babası ile baba olduğunu iddia eden kişi de dava açabilir; ergin olmayan çocuk adına davayı kendisine atanacak kayyım açar (TMK m. 291). Davacının neyi ispatlaması gerektiği TMK m. 287 ve 288'de gösterilmiştir.

Madde 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Gerekçeden de anlaşıldığı gibi ilk metinde dava hakkı koca ile çocuğa tanınmıştı; kocanın davası ana ve çocuğa, çocuğun davası ana ile kocaya karşı açılıyordu. Değişiklikle ana da soybağının reddi davası açma hakkı kazanmıştır. Gerekçe maddenin ilk metnine aittir ve ananın dava hakkını kapsamaz.

Gerekçeye göre kaynak İsviçre Kanunundaki, karısının üçüncü bir kişiden gebe kalmasına rıza gösteren kocanın dava hakkının bulunmadığına ilişkin kural Türk Kanununa alınmamıştır.

Soybağının reddi davası aile mahkemesinde görülür; yetkili mahkeme TMK m. 283'e göre belirlenir. Hâkim olguları kendiliğinden araştırır ve DNA incelemesi yaptırabilir (TMK m. 284).

Yabancı bir mahkemede verilmiş soybağının reddi kararının Türk nüfus kayıtlarına işlenmesi için kararın Türkiye'de tanınması gerekir (MÖHUK m. 58).