TMK Madde 249 – Katkıdan doğan hak

TMK Madde 249 metni

Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye / Malların geri alınması ve paylı malın verilmesi / Katkıdan doğan hak

Madde 249

Eşlerden biri diğerine ait olup, paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa; mal rejiminin sona ermesi hâlinde, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenmesini isteyebilir.

Aynı istem, paylaştırma dışı kalan malın yerine geçen değerler için de geçerlidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 249 gerekçesi

Maddede eşlere paylaştırma bedeli dışında, kalan mallarda katkısı oranında bedel isteme hakkı tanınmıştır. Böyle bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç karşılık almadan ya da uygun karşılık almadan katkısı olan eş, mal rejiminin sona ermesi hâlinde, katkısı oranında hakkaniyete uygun karar verme konusunda hâkimden istemde bulunabilecektir. Hâkimin hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde geniş bir takdir hakkı mevcuttur.

Maddenin ikinci fıkrası, katkı istenebilecek malın daha önceden elden çıkarılmış olması hâlinde, onun yerini alan mal ya da bedel üzerinde de bu istemin ileri sürülebileceğini kabul etmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, paylaşmalı mal ayrılığında bir eşin, diğer eşe ait ve paylaşmaya girmeyen bir mala yaptığı karşılıksız katkı için hakkaniyete uygun bir bedel isteyebileceğini düzenler.

Bu rejimde, rejim sona erdiğinde yalnız aileye özgülenmiş mallar eşit paylaşılır (TMK m. 250). Eşin işyeri, işletmesi veya yatırım amaçlı mülkü gibi diğer mallar paylaşmanın dışında kalır ve sahibinde kalır. Diğer eş bu mallardan birine katkıda bulunmuşsa, bu katkının karşılıksız kalmaması için madde ayrı bir istem hakkı tanır.

Şartlar şunlardır:

• Mal diğer eşe ait olmalı ve paylaşmanın dışında kalmalıdır.
• Katkı, malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına yönelik olmalıdır.
• Katkı hiç ya da uygun bir karşılık alınmadan yapılmış olmalıdır.

Bu şartlar varsa katkıda bulunan eş, rejim sona erdiğinde katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel isteyebilir. Örneğin eşinin dükkânını satın alırken birikimini veren eş bu yola başvurabilir. Gerekçeye göre hâkimin bedeli belirlerken geniş bir takdir yetkisi vardır.

İkinci fıkraya göre mal elden çıkarılmışsa istem, onun yerine geçen değerler için de ileri sürülebilir. Dükkân satılıp bedeliyle başka bir taşınmaz alınmışsa katkı yeni taşınmaz üzerinden değerlendirilir.

Edinilmiş mallara katılmadaki değer artış payından (TMK m. 227) farkı, bedelin malın tasfiye anındaki değerine bağlı bir hesapla değil, hakkaniyete göre belirlenmesidir.