TMK Madde 240 – Aile konutu ve ev eşyası

TMK Madde 240 metni

Mal rejiminin sona ermesi ve tasfiye / Katılma alacağının ve değer artış payının ödenmesi / Aile konutu ve ev eşyası

Madde 240

Sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır.

Sağ kalan eş, aynı koşullar altında ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine, konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.

Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 240 gerekçesi

Madde İsviçre Medenî Kanununun 219 uncu maddesini karşılamaktadır.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde, katılma alacağı istemi, ilke olarak belirli malların özgülenmesi hakkını kapsamaz.

Maddenin birinci fıkrasında buna bir istisna getirilmiş ve ölüm nedeniyle mal rejiminin tasfiyesi hâlinde sağ kalan eşe, o ana kadarki yaşantısını koruyabilmek amacıyla, ölen eşiyle birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine, katılma alacağına mahsup edilmek üzere, bu yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteme imkânı getirilmiştir. Maddede eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle aksine düzenlemeleri yapabilecekleri öngörülmüştür.

Maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkradaki koşulların mevcudiyeti hâlinde sağ kalan eşe, ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteme yetkisini tanımıştır.

Maddenin üçüncü fıkrası, birinci fıkradaki intifa veya oturma hakkı yerine, haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya ölenin yasal mirasçıların istemiyle, ölen eşiyle birlikte yaşadıkları konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını hükme bağlamıştır. Maddede bu haklı sebeplerin neler olabileceği belirlenmemiştir. Her somut olaya göre bu sebeplerin haklı olup olmadığı hâkim tarafından değerlendirilecektir.

Maddenin son fıkrasında sağ kalan eşin, ölen eşin meslek ve sanatını icra ettirecek olan altsoylarının varlığı hâlinde, bu meslek ve sanatın icra edileceği bölümlerde intifa, oturma ya da koşulları varsa mülkiyet hakkını kullanamayacağı ifade edilmiştir. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri, ilgili maddelere yollama yapılarak saklı tutulmuştur.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, edinilmiş mallara katılma rejimi ölümle sona erdiğinde sağ kalan eşin, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde kendisine hak tanınmasını isteyebileceğini düzenler.

Katılma alacağı kural olarak bir para alacağıdır; alacaklı eş belirli bir malın kendisine verilmesini isteyemez. Bu madde, ölüm hâlinde sağ kalan eşin alıştığı yaşam düzenini koruyabilmesi için bu kurala istisna getirir.

Sağ kalan eşe tanınan haklar şunlardır:

• Ölen eşe ait olup birlikte oturdukları konut üzerinde intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir. İntifa hakkı, konutu kullanma ve örneğin kiraya vererek gelirinden yararlanma imkânı verir. Oturma hakkı ise yalnız konutta oturmayı sağlar ve başkasına devredilemez.
• Aynı şartlarla ev eşyasının mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir.
• Haklı sebepler varsa, sağ kalan eşin veya ölenin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine konutun mülkiyeti verilebilir. Haklı sebebin varlığını hâkim somut olaya göre değerlendirir.

Bu haklar karşılıksız değildir. Değerleri sağ kalan eşin katılma alacağından düşülür; alacak yetmezse eş aradaki farkı öder. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir düzenleme yapmışlarsa o uygulanır.

Son fıkra bir sınır koyar. Ölen eş konutun bir bölümünde meslek veya sanat icra ediyorduysa ve altsoyundan biri aynı mesleği sürdürmek için o bölüme ihtiyaç duyuyorsa, örneğin evin bir katı muayenehane olarak kullanılıyorsa, sağ kalan eş o bölüm üzerinde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri de saklıdır.

Miras hukukunda da benzer bir hak vardır. TMK m. 652, terekede bulunan konut ve ev eşyası üzerinde sağ kalan eşe miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteme imkânı verir. Bu madde ise mal rejiminin tasfiyesinde işler ve mahsup katılma alacağından yapılır.