TMK Madde 201 – Yetki

TMK Madde 201 metni

Birliğin korunması / Yetki

Madde 201

Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem alınması isteminde bulunmuş ise, yetkili mahkeme ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesidir.

Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda yetkili mahkeme, önlem kararını veren mahkemedir. Ancak, her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse, yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 201 gerekçesi

Madde, İsviçre Medenî Kanununun 180 inci maddesinden alınmıştır. İsviçre'den farklı olarak Ülke çapında uygulanan bir Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa sahip olmamız sebebiyle Medenî Kanunda ayrıca usule ilişkin hükümlere gerek olmadığı düşünülebilirse de, bu maddede evlilik birliğinin korunmasıyla ilgili önemli bir durum düzenlenmiştir. Bu düzenleme içerisinde "yetkili mahkeme" de büyük bir önem taşımakta olduğundan, İsviçre'de olduğu gibi bu konuda böyle bir yetki hükmünün Medenî Kanunumuzda yer almasının isabetli olacağı düşünülmüştür.

Maddenin birinci fıkrası evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda kural olarak eşlerden herhangi birinin yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğunu kabul etmiştir.

Maddenin ikinci fıkrası ise eşlerin yerleşim yerlerinin farklı bulunması ve her ikisinin de önlem alınması isteminde bulunması hâlinde, ilk istem sahibi olan eşin yerleşim yeri mahkemesinin özel yetkisini kabul etmiştir.

Maddenin son fıkrası önlem kararının değiştirilmesi, tamamlanması veya hükmedilen önlemin kaldırılması konularında önlem kararı veren mahkemenin yetkili olduğunu öngörmüştür. Ancak önlemden sonra eşlerin yerleşim yerinin değişmiş olabileceği olasılığı karşısında, bu durumda değiştirme, tamamlama ya da kaldırma konusunda yetkili mahkemenin eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi olduğu kabul edilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerin alınması, değiştirilmesi ve kaldırılması için hangi yer mahkemesine başvurulacağını düzenler.

Madde, TMK m. 195 ile 200 arasında düzenlenen önlemler için özel yetki kuralları koyar. Bu istemler aile mahkemesinde görülür.

• Önlem istemi, eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesine yapılabilir. Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19).
• Eşlerin yerleşim yerleri farklıysa ve ikisi de önlem istemişse, ilk istemde bulunan eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Böylece aynı konuda iki ayrı mahkemenin karar vermesi önlenir.
• Önlemin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması için kararı veren mahkemeye başvurulur. İki eş de bu arada başka bir yere taşınmışsa, eşlerden birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi de iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m. 40). Bu nedenle eşlerden biri Türkiye'de yerleşikse, diğeri yurt dışında yaşasa bile önlem istemi Türkiye'deki eşin yerleşim yeri mahkemesine yapılabilir.