TMK Madde 2 – Dürüst davranma

TMK Madde 2 metni

Hukukî ilişkilerin kapsamı / Dürüst davranma

Madde 2

Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 2 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 2 nci maddesini karşılamaktadır.

Maddenin konu başlığı "Medenî hakların şümulü" yerine "Hukukî ilişkilerin kapsamı" şeklinde değiştirilmiştir. Gerçekten de yürürlükteki Kanunun 2 ve 3 üncü maddelerinde kişilerin medenî haklarının kapsamı değil, kişilerin hukuk ilişkilerinde hakları kazanmaları ile borçlarını ifa etmelerinin kapsamı düzenlenmiştir. Bu sebeple 2, 3 ve 4 üncü maddelerin konu başlığı olarak "Hukukî ilişkilerin kapsamı" deyimi kullanılmıştır.

Yürürlükteki Kanunun 2 nci maddesinde, kişilerin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymakla yükümlü oldukları düzenlenmektedir. Gerek öğretide, gerek yargı kararlarında bu maddenin "doğruluk ve dürüstlük kurallarına" ilişkin genel ilkeyi ortaya koyduğu kabul edilmektedir. Maddenin içerik ve amacına uygun olarak kenar başlığı bu sebeple, "Dürüst davranma" olarak değiştirilmiştir. Bu deyim, bir sonraki maddede yer alan sübjektif iyiniyet ile bu maddede düzenlenen iyiniyeti birbirinden ayırt etmeye hizmet etmesi bakımından da daha isabetli görülmüştür.

Madde içerisinde de iyiniyet sözcüğü yerine "dürüstlük kurallarına uymak" ifadesi kullanılmıştır. Maddenin ifadesi arılaştırılmak suretiyle daha anlaşılır bir şekle sokulmuştur. Maddede, ayrıca ödevi de ifade edecek şekilde geniş anlamda "borç" ibaresine yer verilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uyma yükümlülüğünü ve hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenler.

Dürüstlük kuralı (objektif iyiniyet), dürüst ve makul bir kişiden o durumda beklenecek davranış ölçüsüdür. Taraflar bir sözleşmede her ayrıntıyı öngöremez; hâkim boşlukları ve belirsizlikleri bu ölçüye göre değerlendirir. Örneğin borçlu, edimini alacaklıyı gereksiz yere zor durumda bırakacak bir zamanda veya biçimde yerine getiremez.

İkinci fıkra, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeninin korumayacağını söyler. Kâğıt üzerinde var olan bir hak, yalnızca karşı tarafa zarar vermek amacıyla ya da hak sahibinin elde edeceği yarar ile karşı tarafa vereceği zarar arasında açık bir oransızlık bulunacak şekilde kullanılıyorsa, hâkim bu kullanımı korumaz. Kişinin uzun süre sessiz kalarak karşı tarafta hakkını kullanmayacağı yönünde güven yaratması ve sonra bu güvene aykırı davranması da bazı durumlarda bu kapsamda değerlendirilir.

Kötüye kullanmanın "açık" olması gerekir. Hak sahibinin hakkını kullanması kural olarak meşrudur; bu madde ancak istisnai durumlarda, hakkın kullanılmasının adaletle bağdaşmadığı açıkça görüldüğünde uygulanır. Hâkim bu durumu dosyadaki olgulara göre kendiliğinden de göz önünde tutar.

Bu madde, sübjektif iyiniyeti düzenleyen TMK m. 3 ile karıştırılmamalıdır. TMK m. 2 bir davranış ölçüsü koyar; TMK m. 3 ise kişinin bir hukuki eksikliği bilip bilmemesiyle ilgilidir. Gerekçe, kenar başlığının bu ayrımı belirginleştirmek için "Dürüst davranma" olarak seçildiğini açıklar.