TMK Madde 199 – Tasarruf yetkisinin sınırlanması

TMK Madde 199 metni

Birliğin korunması / Tasarruf yetkisinin sınırlanması

Madde 199

Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir.

Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır.

Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re'sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 199 gerekçesi

İsviçre Medenî Kanununun 178 inci maddesinden alınmıştır. Bu maddeyle hâkim, özel bir önlem olarak eşlerden birinin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına karar verebilmektedir. Bu hükme bizim Ülkemizde İsviçre'den daha fazla ihtiyaç vardır. Çoğu olaylarda ayrılık veya boşanmaya kararlı olan koca, sırf kadına nafaka ya da tazminat ödememek için mevcut mallarını başkalarına devretme yoluna gitmekte, nafaka ya da tazminat hükmü alan kadın, kocadan icra yoluyla herhangi bir tahsilat yapamamaktadır. Bu hüküm sayesinde hâkim, eşlerin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına yönelik önlem niteliğinde olmak üzere, bu tür tasarrufların diğer eşin rızasına bağlı olduğuna karar verebilecektir. Ancak bu kararın verilmesi yeterli olmayıp, maddenin ikinci fıkrası bu durumda hâkime gerekli diğer önlemleri de kararlaştırma yetkisini tanımaktadır.

Maddenin üçüncü fıkrasında hâkimin, eşlerden birinin taşınmazlarıyla ilgili olarak tasarruf yetkisini sınırlaması hâlinde, daha özel nitelikte bir önlemi alabileceği de hükme bağlamıştır. Bu hükme göre, hâkimin tasarruf yetkisinin sınırlanmasına ilişkin önlemin tapuya şerh edilmesine re'sen karar vermesi mümkün olmaktadır. Böylece eşlerin mal kaçırma yolu kapatılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Hâkimin, ailenin ekonomik güvenliği için bir eşin belirli mallar üzerindeki tasarruflarını diğer eşin rızasına bağlayabileceğini düzenler.

Tasarruf, bir mal üzerindeki hakkı devreden, sınırlayan veya ortadan kaldıran işlemdir; satış, bağış ve ipotek kurma bunun örnekleridir. Her eş kural olarak kendi malları üzerinde serbestçe tasarruf eder. Bu serbestlik, ayrılmaya veya boşanmaya hazırlanan bir eşin nafaka ya da tazminat ödememek için mallarını elden çıkarmasına imkân verebilir. Gerekçe bu tehlikeyi açıkça anlatır.

Hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine ve şu amaçlardan biri için bu önleme başvurabilir:

• ailenin ekonomik varlığının korunması,
• evlilikten doğan malî bir yükümlülüğün, örneğin giderlere katılma veya parasal katkı borcunun yerine getirilmesi.

Hâkim, kısıtlamanın hangi malvarlığı değerlerini kapsadığını kararında belirler; eşin bütün malvarlığına genel bir yasak konmaz. Bu mallarla ilgili tasarruflar artık ancak istemde bulunan eşin rızasıyla yapılabilir. Hâkim bunun yanında gerekli gördüğü başka önlemleri de alır.

Kısıtlama bir taşınmazla ilgiliyse hâkim, durumun tapu kütüğüne şerh edilmesine kendiliğinden karar verir. Şerh, taşınmazı edinmek isteyen herkesin kısıtlamadan haberdar olmasını sağlar ve malın diğer eşin rızası dışında el değiştirmesini önler.

Boşanma davası açıldıktan sonra benzer önlemler davanın devamı süresince geçici önlem olarak da alınabilir (TMK m. 169). Koşullar değişince önlem değiştirilir veya kaldırılır (TMK m. 200).