TMK Madde 197 – Birlikte yaşamaya ara verilmesi
TMK Madde 197 metni
Birliğin korunması / Birlikte yaşamaya ara verilmesi
Madde 197
Eşlerden biri, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir.
Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır.
Eşlerden biri, haklı bir sebep olmaksızın diğerinin birlikte yaşamaktan kaçınması veya ortak hayatın başka bir sebeple olanaksız hâle gelmesi üzerine de yukarıdaki istemlerde bulunabilir.
Eşlerin ergin olmayan çocukları varsa hâkim, ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri alır.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 197 gerekçesi
Maddenin birinci fıkrası birlikte yaşamaya ara verilmesine ilişkin özel bir önlem getirmektedir. Bu hüküm İsviçre Medenî Kanununun 175 inci maddesinde hükme bağlanmıştır. İsviçre'deki hükümde olduğu gibi ortak yaşam nedeniyle eşlerden birinin kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî şekilde tehlikeye düşmesi söz konusu olduğunda eşlerden her birinin ayrı yaşama hakkı öngörülmüştür.
Maddenin ikinci fıkrası yürürlükteki Kanunun 137 nci maddesinde öngörülen koruma önlemlerini düzenlemektedir. İsviçre Medenî Kanununun 176 ncı maddesinin birinci fıkrası hükmünden esinlenmek suretiyle kaleme alınan bu yeni hükümle, ayrı yaşamanın haklı olduğu hâllerde, hâkimin; a. Bir eşin diğerine yapacağı parasal katkıya, b. Konut ve ev eşyasından, hangi eşin hangi oranda yararlanacağına, c. Eşlerin mallarının yönetimine, ilişkin önlem kararı alması öngörülmüştür.
Maddenin üçüncü fıkrası İsviçre Medenî Kanununun 176 ncı maddesinin ikinci fıkrası hükmünden alınmıştır. Bu fıkra hükmü, maddede öngörülen önlemlerin, eşlerden birinin haklı sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınması ya da ortak yaşamın başka bir sebeple olanaksız hâle gelmesi durumunda alınacağını öngörmüştür.
Maddenin son fıkrası İsviçre Medenî Kanununun 176 ncı maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne paralel bir hükümdür. Bununla, eşlerin birlikte yaşamasına ara verilmesi hâlinde hâkimin ergin olmayan çocuklarla ilgili alacağı önlemler düzenlenmiştir. Madde, hâkimin, alacağı bu önlemlerin çocuklarla ana ve baba arasındaki ilişkileri düzenleyen velayetle ilgili hükümlere dayanarak almasını öngörmüştür.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Ortak hayat bir eşin kişiliğini, ekonomik güvenliğini veya ailenin huzurunu ciddi biçimde tehlikeye düşürüyorsa o eşin ayrı yaşama hakkını ve bu durumda hâkimin alacağı önlemleri düzenler.
Eşler kural olarak birlikte yaşamakla yükümlüdür (TMK m. 185). Ortak hayat bir eş için tehlikeli hâle gelmişse bu eş ayrı yaşama hakkına sahiptir. Şiddet, sürekli hakaret ve aşağılama veya ağır ekonomik baskı bu duruma örnektir. Hak, tehlike sürdüğü müddetçe devam eder. Haklı bir sebeple ayrı yaşayan eş terk etmiş sayılmaz; çünkü terk sebebiyle boşanma, haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönülmemesini gerektirir (TMK m. 164).
Ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine şu konularda önlem alır:
- bir eşin diğerine yapacağı parasal katkı (uygulamada tedbir nafakası),
- konut ve ev eşyasından hangi eşin yararlanacağı,
- eşlerin mallarının yönetimi.
Üçüncü fıkraya göre aynı önlemler, diğer eş haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa ya da ortak hayat başka bir sebeple imkânsız hâle gelmişse de istenebilir. Örneğin evi haklı bir sebep olmadan terk eden eş, geride kalan eşe parasal katkıda bulunmakla yükümlü tutulabilir.
Eşlerin ergin olmayan çocukları varsa hâkim, ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkileri düzenleyen hükümlere göre gereken önlemleri de alır. Ortak hayata son verilmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir (TMK m. 336/2).
Bu önlemler için boşanma davası açılması gerekmez. Boşanma davası açılırsa davanın devamı süresince gereken önlemleri hâkim re'sen alır (TMK m. 169). Koşullar değişirse hâkim kararını değiştirir (TMK m. 200).