TMK Madde 195 – Genel olarak

TMK Madde 195 metni

Birliğin korunması / Genel olarak

Madde 195

Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde, eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilirler.

Hâkim, eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır; onları uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin ortak rızası ile uzman kişilerin yardımını isteyebilir.

Hâkim, gerektiği takdirde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 195 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 161 inci maddesini karşılamaktadır.

Madde İsviçre Medenî Kanununun 172 nci maddesindeki yeni hükme uygun olarak kaleme alınmıştır. Eşler ayrı ayrı ya da birlikte hâkime başvurmak suretiyle, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğiyle ilgili önemli bir uyuşmazlığın doğması hâlinde gerekli müdahalenin yapılmasına karar verilmesini isteyebilecektir.

Müdahalesi istenen hâkim, bu konuda eşleri uyarma, onları uzlaştırma ya da eşlerin birlikte rıza göstermesi hâlinde onların huzur ve mutlulukları için uzman kişilerin önerileri yönünde karar verme yetkisine sahiptir.

Maddenin üçüncü fıkrası hâkime, eşlerden birinin istemi üzerine kanunlarda öngörülen önlemleri alma yetkisini de tanımaktadır. Bu hüküm hâkime, istem üzerine eşlerin ayrı yaşamalarına, eşlerin meslek ve işine, eşlerin çocuklarla ilişkilerine, evlilik birliğine ilişkin katkılara yönelik önlem hükmünde kararlar verme yetkisini tanımıştır.

Maddenin ikinci fıkrasındaki "uzman kişilerin yardımını" isteme, İsviçre Medenî Kanununun 172 nci maddesinde "Evlilik veya Aile Danışma Büroları"nın yardımını isteme şeklinde kaleme alınmıştır. Ülkemizde bu tür bürolar bulunmadığından, maddede "uzman kişilerin yardımını isteme" şeklinde genel bir hükme yer verilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Eşlerin, evlilikten doğan yükümlülükler yerine getirilmediğinde veya önemli bir konuda uyuşmazlığa düştüklerinde hâkimin müdahalesini isteyebileceklerini düzenler.

Evlilik birliğinin korunması, boşanma davasından ayrı bir yoldur. Amaç evliliği sona erdirmek değil, sorunun mahkeme gözetiminde çözülmesidir. Eşler hâkime ayrı ayrı veya birlikte başvurabilir. Başvuru için iki durumdan biri yeterlidir: eşlerden birinin evlilikten doğan yükümlülüklerini, örneğin giderlere katılma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ya da eşlerin evliliğe ilişkin önemli bir konuda anlaşamaması.

Hâkimin kullanabileceği araçlar kademelidir:

• eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır ve uzlaştırmaya çalışır,
• eşlerin ikisi de kabul ederse psikolog veya aile danışmanı gibi uzman kişilerin yardımına başvurur,
• eşlerden biri isterse kanunda öngörülen önlemleri alır.

Bu önlemler izleyen maddelerde düzenlenmiştir: ailenin geçimi için parasal katkının belirlenmesi (TMK m. 196), ayrı yaşama hâlinde alınacak önlemler (TMK m. 197), borçlulara ödemeyi diğer eşe yapmalarının emredilmesi (TMK m. 198) ve tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m. 199). Koşullar değişirse önlemler değiştirilebilir veya kaldırılabilir (TMK m. 200). Yetkili mahkeme TMK m. 201'de gösterilmiştir; bu istemler aile mahkemesinde görülür.

Eşlerden birinin şiddetine karşı alınacak koruma kararları ise ayrıca 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunda düzenlenmiştir.