TMK Madde 19 – Tanım

TMK Madde 19 metni

Genel olarak / Yerleşim yeri / Tanım

Madde 19

Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.

Bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz.

Bu kural ticarî ve sınaî kuruluşlar hakkında uygulanmaz.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 19 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 19 uncu maddesini karşılamaktadır.

Maddede ve konu başlığında kullanılan "İkametgah" terimi yerine günümüz diline de uygun olarak "Yerleşim yeri" terimi kullanılmıştır. Aynı şekilde maddedeki "ticarî ve sınaî müesseseler" deyimi yerine "ticarî ve sınaî kuruluşlar" deyimi kullanılmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, yerleşim yerini kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olarak tanımlar ve bir kişinin aynı anda yalnızca bir yerleşim yeri olabileceğini düzenler.

Tanımda iki unsur vardır: bir yerde fiilen oturmak ve orada sürekli kalma niyeti taşımak. Niyet, kişinin yalnızca söylediğine göre değil, dışarıdan görülebilen durumlara göre belirlenir. Kişinin nerede çalıştığı, ailesinin nerede yaşadığı ve hayatının merkezini nerede kurduğu dikkate alınır. Nüfus kayıtlarındaki adres bu değerlendirmede önemli bir ipucudur, ama tek başına belirleyici değildir.

İkinci fıkraya göre bir kişinin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz. Yılın bir kısmını yazlıkta geçiren kişinin yerleşim yeri, hayatının merkezi neresiyse orasıdır. Üçüncü fıkra bu kuralın ticari ve sınai kuruluşlara uygulanmayacağını belirtir. Bu nedenle bir işletmenin merkezinin yanında şubelerinin bulunduğu yerler de o şubelerin işlemleri bakımından ayrıca önem taşıyabilir.

Yerleşim yeri özellikle yetkili mahkemenin belirlenmesinde önemlidir. Genel kural, davanın davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılmasıdır (HMK m. 6). Gaiplik ve kişilik haklarının korunması gibi pek çok konuda da Medenî Kanun yerleşim yerini esas alır (TMK m. 25/5, 32/2).

Yurt dışında sürekli yaşayan bir kişinin yerleşim yeri bulunduğu ülkededir. Türkiye'de nüfusa kayıtlı olduğu yer, orada sürekli oturmuyorsa yerleşim yeri sayılmaz. Milletlerarası özel hukukta yerleşim yerinin yanında mutad mesken kavramı da kullanılır. Mutad mesken, kişinin sürekli kalma niyeti aranmaksızın, hayatını olağan olarak sürdürdüğü yerdir.