TMK Madde 182 – Hâkimin takdir yetkisi

TMK Madde 182 metni

Karar / Çocuklar bakımından ana ve babanın hakları / Hâkimin takdir yetkisi

Madde 182

Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.

(Ek ikinci fıkra:24/11/2021-7343/37 md.) Mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder.

Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 182 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 148 inci maddesini karşılamaktadır.

Yürürlükteki metin esas alınmakla beraber, çocuk kendisinden alınan eşin çocuk ile ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, terbiye ve ahlâk bakımından yararlarının esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur.

Maddenin ikinci fıkrasında velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması esası getirilmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasıyla ise, istem hâlinde hâkime, bu giderlerin gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğine ilişkin karar verebilmesi olanağı sağlanarak, ekonomik ve malî açıdan güçsüz olan alacaklıların her yıl masraf ve emek sarfı suretiyle arttırım davaları açmalarını önlemek ve bu nedenle mağduriyetlerine son vermek amaçlanmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Boşanma veya ayrılık kararı verilirken mahkemenin çocuğun velayeti, diğer ebeveynle kişisel ilişkisi ve bakım giderleri hakkında nasıl karar vereceğini düzenler.

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik sürerken ana ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada velayet, çocuğun bırakıldığı eşe aittir (TMK m. 336). Kişisel ilişki ise velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla görüşme ve zaman geçirme hakkıdır.

Mahkeme bu düzenlemeyi yaparken olanak bulundukça ana ve babayı dinler. Çocuk vesayet altındaysa vasinin ve vesayet makamının görüşünü de alır. Velayetin kime verileceği ve kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı belirlenirken ölçü çocuğun yararıdır; madde özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları öne çıkarır. Görüşme günleri, saatleri, tatil ve bayram dönemleri gibi ayrıntılar kararda gösterilir.

İkinci fıkra 24/11/2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanunla eklenmiştir. Buna göre mahkeme kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerine uyulmaması hâlinde velayetin değiştirilebileceğini taraflara ihtar eder. Örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu görüşmeye götürmemesi bu ihtarın konusudur. Velayet ise ancak bu değişiklik çocuğun menfaatine aykırı değilse değiştirilebilir. Velayetin sonradan değiştirilmesi TMK m. 183'te düzenlenmiştir.

Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Uygulamada buna iştirak nafakası denir. Ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar sürer (TMK m. 328); nafakanın miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın ödeme gücüne göre belirlenir (TMK m. 330).

Son fıkra, her yıl yeniden artırım davası açılmasını önlemek için konmuştur. Hâkim istem üzerine, düzenli aralıklarla (irat biçiminde) ödenen bu giderlerin sonraki yıllarda ne miktarda ödeneceğini baştan karara bağlayabilir; örneğin nafakanın her yıl belirli bir endeks oranında artırılmasına hükmedebilir.

Gerekçe maddenin ilk metnine aittir. 2021'de yeni bir fıkra eklendiğinden gerekçedeki fıkra numaraları bugünkü metinle örtüşmez.

Yurt dışında verilmiş velayet ve kişisel ilişki kararlarının Türkiye'de hüküm doğurması için tanınması, zorla uygulanabilmesi için de tenfiz edilmesi gerekir (MÖHUK m. 50, 58).