TMK Madde 168 – Yetki

TMK Madde 168 metni

Dava / Yetki

Madde 168

Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 168 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 136 ncı maddesini karşılamaktadır.

Madde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununu ilgilendiren bir konuyu düzenlemesine rağmen, kişi halleriyle ilgili önemli bir özel konu olması nedeniyle burada özel yetki kuralı koymanın yararları bulunmaktadır. Bu sebeple maddede özel yetki kuralına ilişkin hüküm korunmuştur. Ancak yürürlükteki madde, davacının boşanmada kusursuz, davalının kusurlu olduğu karinesinden hareketle davacıya kolaylık getirip, kendi yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açmasını kabul etmiştir. Oysa boşanmada kusur ilkesi terk edildiğinden yetki konusunda "eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi"nin özel yetkisine yer verilmek suretiyle değişikliğe gidilmiştir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, boşanma ve ayrılık davalarının hangi yer mahkemesinde açılacağını düzenler. Davacı iki seçenekten birini kullanabilir:

• eşlerden birinin, yani davacının veya davalının yerleşim yeri mahkemesi,
• eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi.

Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19). İkinci seçenek, eşlerin dava açılmadan önceki son altı ay boyunca aynı yerde birlikte yaşamış olmasını gerektirir. Aynı yetki kuralı evlenmenin butlanı davalarında da uygulanır (TMK m. 160).

Boşanma davalarına aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Gerekçe, eski Kanunun davacıyı kusursuz sayan bir yaklaşımla davacının yerleşim yerini esas aldığını, boşanmada kusur ilkesinden vazgeçildiği için iki eşin yerleşim yerine eşit imkân tanındığını açıklar. Gerekçedeki "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur. Gerekçede anılan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu, o tarihte yürürlükte olan 1086 sayılı Kanundur; bugün yerini 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu almıştır.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için MÖHUK m. 41 ayrıca bir kural koyar. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmamış veya açılamıyorsa, bu davalar Türkiye'de yer itibarıyla yetkili mahkemede görülür. Böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye'de sâkin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir. Sâkin olunan yer, kişinin geçici de olsa fiilen bulunduğu yerdir. Örneğin Almanya'da yaşayan ve Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan Türk eşler Türkiye'de boşanmak isterse yetkili mahkeme bu sıraya göre belirlenir. Eşlerin ikisi de Türk vatandaşıysa boşanmaya Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 14/1).