TMK Madde 163 – Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme

TMK Madde 163 metni

Boşanma sebepleri / Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme

Madde 163

Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 163 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 131 inci maddesini karşılamaktadır.

Maddedeki "terzil edici cürüm" kavramı yerine "küçük düşürücü suç" kavramı kullanılmıştır. Bu kavram hem yüz kızartıcı hem de bu nitelikte olmayan diğer cürümleri kapsar mahiyette geniş bir kavramdır.

Yürürlükteki maddede "terzil edici cürüm" işleme mutlak bir boşanma sebebi, buna karşılık haysiyetsiz hayat sürme nisbî bir boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir. Bir başka ifadeyle terzil edici cürümde çekilmezlik şartı aranmadan boşanmaya hükmedilebildiği hâlde, haysiyetsiz bir yaşam sürme hâlinde bu durum tek başına boşanma için yeterli olmayıp, bu sebeple eşler için birlikte yaşama çekilmez hâle gelmiş olmalıdır. Değişiklik sonucu her iki sebep de nisbî boşanma sebebi hâline getirilmiştir. Buna göre ister küçük düşürücü suç işlenmiş olsun, ister haysiyetsiz bir hayat sürülmüş olsun, boşanmaya hükmetmek için bu durumların diğer eş için birlikte yaşamayı çekilmez hâle getirmesi zorunlu olacaktır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesini veya haysiyetsiz bir hayat sürmesini özel boşanma sebebi olarak düzenler. Bu durumda diğer eş, belirli bir süreye bağlı olmaksızın boşanma davası açabilir.

İki ayrı sebep vardır:

• Küçük düşürücü suç, işleyeni toplum gözünde küçük düşüren, onurunu ve saygınlığını zedeleyen suçtur. Hırsızlık, dolandırıcılık veya rüşvet bu tür suçlara örnektir. Gerekçeye göre kavram geniştir; yüz kızartıcı suçlarla sınırlı değildir.
• Haysiyetsiz hayat sürme, toplumun ahlak anlayışıyla bağdaşmayan ve süreklilik gösteren bir yaşam biçimidir. Kumar veya uyuşturucu bağımlılığı gibi durumlar örnek olarak gösterilebilir.

Her iki sebep de nisbî boşanma sebebidir. Olayın ispatı tek başına yetmez; bu sebepten ötürü onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenemeyeceği de gösterilmelidir. Hâkim bunu evliliğin ve eşlerin somut durumuna göre değerlendirir.

Maddede dava için bir süre öngörülmemiştir; eş "her zaman" dava açabilir. Zina ve hayata kast hâllerinden farklı olarak affetmeye ilişkin bir hüküm de yoktur (karş. TMK m. 161/3, 162/3).

Gerekçe, eski Kanundaki "terzil edici cürüm" yerine daha geniş bir kavram olan "küçük düşürücü suç" ifadesinin seçildiğini ve eski Kanunda mutlak boşanma sebebi olan suç işlemenin de nisbî boşanma sebebine dönüştürüldüğünü açıklar. Gerekçedeki "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur.