TMK Madde 147 – Dava hakkının sınırlanması veya kalkması

TMK Madde 147 metni

Mutlak butlan / Dava hakkının sınırlanması veya kalkması

Madde 147

Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; fakat her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir.

Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmiş olması durumlarında mutlak butlan davasını yalnız ayırt etme gücünü sonradan kazanan veya akıl hastalığı iyileşen eş açabilir.

Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise, bu evlenmenin butlanına karar verilemez.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 147 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 114 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde kenar başlığıyla birlikte Türkçeleştirilerek yeniden kaleme alınmıştır.

Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasında dava hakkı, ayırt etme gücüne sonradan sahip olan veya akıl hastalığı iyileşmiş olan eşe de tanınmıştır. Bu düzenleme isabetli olmadığından, ikinci fıkra değiştirilmek suretiyle dava hakkı sadece ayırt etme gücüne sahip değilken ya da akıl hastası iken ayırt etme gücünü sonradan kazanan ya da akıl hastalığı iyileşen eş için tanınmıştır.

Üçüncü fıkrada, evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliğinin mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermesi ve ikinci evlenmede de diğer eşin iyiniyetli olması hâlinde, artık mutlak butlan sebebi kalmadığından, evlenmenin butlanına karar verilemeyeceği öngörülmüştür.

Maddede İsviçre Medenî Kanununun Fransızca metninde yer alan "butlan" sözcüğü kullanılmıştır. Bu sözcük hem mutlak butlan hem de nisbî butlan hâllerini ifade etmektedir.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, mutlak butlan davası açma hakkının hangi durumlarda sınırlandığını veya tamamen ortadan kalktığını düzenler. Üç ayrı kural vardır.

Birinci fıkra sona ermiş evliliklerle ilgilidir. Evlilik ölüm veya boşanma gibi bir sebeple sona ermişse Cumhuriyet savcısı artık kendiliğinden butlan davası açamaz. Buna karşılık ilgisi olan herkes, örneğin mirasçılık hakkı evliliğin geçerliliğine bağlı olan bir kişi, evlenmenin mutlak butlanla batıl olduğunun karara bağlanmasını isteyebilir.

İkinci fıkra, ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk ve akıl hastalığı sebepleriyle ilgilidir (TMK m. 145/2, 3). Evlenme sırasında ayırt etme gücünden yoksun olan eş bu gücü sonradan kazanmışsa ya da akıl hastası olan eş iyileşmişse, artık davayı yalnız bu eş açabilir. Savcı ve diğer ilgililerin dava hakkı sona erer. Evliliği sürdürüp sürdürmeme kararı iyileşen eşe bırakılmıştır.

Üçüncü fıkra, evliyken yeniden evlenme hâliyle ilgilidir (TMK m. 145/1). Kişinin önceki evliliği, ikinci evlilik hakkında butlan kararı verilmeden önce boşanma veya ölüm gibi bir sebeple sona ermişse ve ikinci evlilikteki eş evlenirken iyiniyetliyse, yani diğerinin evli olduğunu bilmiyorsa, ikinci evliliğin butlanına karar verilemez. Engel ortadan kalktığı için iyiniyetli eşin evliliği korunur.

Gerekçe, eski Kanunda iyileşen eşe başkalarının yanında tanınan dava hakkının yeni düzenlemede yalnızca bu eşe bırakıldığını açıklar. Gerekçedeki "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur.