TMK Madde 133 – Akıl hastalığı
TMK Madde 133 metni
Evlenme engelleri / Akıl hastalığı
Madde 133
Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler.
Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.
TMK Madde 133 gerekçesi
Akıl hastalığının evlenme engeli oluşturmasına ilişkin hüküm, yürürlükteki Kanunda, evlenme şartlarından temyiz kudretini düzenleyen 89 uncu maddede yer almaktadır. Bu durum, akıl hastalığının, temyiz kudretini kaldırması sebebiyle evlenmeye engel oluşturacağı gibi bir anlam çıkarılmasına müsaittir. Oysa doktrinde isabetle belirtildiği üzere, temyiz kudreti açısından akıl hastalığının ayrıca belirtilmesine ihtiyaç yoktur.
Akıl hastalığı, temyiz kudretini devamlı olarak kaldırmasa ve evlenme merasimi sırasında akıl hastası ayırt etme gücüne sahip bulunsa bile, neslin sağlığı açısından akıl hastalığının bir evlenme engeli oluşturması gerekebilir. Bu sebeple akıl hastalığının evlenme engeli oluşturması, evlenmenin ayırt etme gücü (temyiz kudreti) koşulundan bağımsız olarak ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Ancak resmî sağlık kurulu raporu ile evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı tespit edildiği takdirde akıl hastalarının evlenmesine izin verilecektir.
Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.
Açıklama
Madde, akıl hastalarının evlenebilmesini, evlenmelerinde tıbbi bir sakınca bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla belgelenmesine bağlar.
Bu engel, ayırt etme gücü şartından (TMK m. 125) bağımsızdır. Akıl hastası bir kişi evlenme anında ayırt etme gücüne sahip olabilir; yine de rapor olmadan evlenemez. Gerekçe bunu neslin sağlığı düşüncesine dayandırır.
Öte yandan akıl hastalığı mutlak bir evlenme yasağı değildir. Gerekçeye göre eski Kanun akıl hastalarının hiçbir şekilde evlenemeyeceğini öngörüyordu. TMK, tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılırsa evlenmeye imkân tanır. Resmî sağlık kurulu raporu, tek bir hekimin değil, yetkili bir sağlık kuruluşunda hekimlerden oluşan bir kurulun verdiği rapordur.
Evlenecek herkes, evlenmeye engel bir hastalığı bulunmadığını gösteren bir sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır (TMK m. 136). Akıl hastası olan kişi için bu madde ayrıca resmî sağlık kurulu raporu arar.
Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması mutlak butlan sebebidir (TMK m. 145/3). Hastalık sonradan iyileşirse mutlak butlan davasını yalnızca iyileşen eş açabilir (TMK m. 147/2). Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanmış kişinin evlenmesi için ayrıca vasisinin izni gerekir (TMK m. 127).
Gerekçede geçen "yürürlükteki Kanun", 743 sayılı eski Medenî Kanundur; "temyiz kudreti" ise ayırt etme gücünün eski adıdır.