TMK Madde 131 – Gaiplik durumunda

TMK Madde 131 metni

Evlenme engelleri / Önceki evlilik / Sona erdiğinin ispatı / Gaiplik durumunda

Madde 131

Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.

Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir.

Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir.

Güncel metin: mevzuat.gov.tr, son karşılaştırma 29 Ekim 2026.

TMK Madde 131 gerekçesi

Yürürlükteki Kanunun 94 üncü maddesini karşılamaktadır.

Madde üç fıkra hâlinde düzenlenmiştir.

3444 sayılı Kanunla yürürlükteki 94 üncü maddeye evliliğin sona erdirilmesi hususunda getirilen yeni bir sebep "gaiplik kararını alan eşin bunu kendi istediği zamanda götürüp nüfus idaresine vermesidir. Bu yöntem Medenî Kanunumuzun sistemine yabancıdır. Zira Medenî Kanunumuza göre evlilik ya kendiliğinden sona erer (ölüm); ya da mahkeme kararıyla sona erdirilir (boşanma, iptal, evliliğin feshi). Bu sebeple 3444 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin isabetli olmadığı oyçokluğuyla kabul edilmiş, madde yeniden kaleme alınmıştır.

Kaynak: Türk Medenî Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, TBMM 21. Dönem, S. Sayısı 723. Gerekçe, tasarının Meclis’e sunulan metnine aittir; madde sonradan değiştirilmişse güncel metinle farklılık gösterebilir. Gerekçede geçen “yürürlükteki Kanun” 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi, “kaynak Kanun” İsviçre Medenî Kanunudur.

Açıklama

Madde, eşinin gaipliğine karar verilen kişinin yeniden evlenebilmesini ayrıca evliliğin feshine karar verilmesine bağlar ve fesih isteminin nasıl yapılacağını düzenler.

Gaiplik, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun zamandır kendisinden haber alınamayan kişinin ölümü kuvvetle muhtemel olduğunda mahkemenin verdiği karardır (TMK m. 32). Bunun için ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haberin üzerinden en az beş yıl geçmiş olmalıdır (TMK m. 33). Gaiplik kararıyla, ölüme bağlı haklar kişinin ölümü ispatlanmış gibi kullanılabilir (TMK m. 35).

Ancak gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Gaibin eşi yeniden evlenmek istiyorsa mahkemenin evliliğin feshine karar vermesi gerekir. Fesih iki yoldan istenebilir:

• gaiplik başvurusuyla birlikte, aynı yargılamada,
• ayrıca açılacak bir davayla. Bu davada yetkili mahkeme, davacının, yani gaibin eşinin yerleşim yeri mahkemesidir.

Gerekçeye göre eski Kanunda 3444 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra, gaiplik kararını alan eşin bu kararı nüfus idaresine vermesiyle evlilik sona eriyordu. Gerekçe bu yöntemi Medenî Kanunun sistemine yabancı bulur. Bu madde, evliliğin ölüm dışında ancak mahkeme kararıyla sona ereceği ilkesine dönmüştür.

Fesih kararından sonra yeniden evlenmek isteyen kadın için TMK m. 132'deki bekleme süresi de dikkate alınır.